Sure Şuarâ — Ayet 183

Kelime Anlamları:

• Tebhasû (تَبْخَسُوا): Eksiltmek, hakkını vermemek, noksan bırakmak.
• Aşyâehüm (أَشْيَاءَهُمْ): İnsanların hakları, malları, ölçü ve tartıda alacakları.
• Ta’sev (تَعْثَوْا): Bozgunculuk yapmak, fesat çıkarmak, yeryüzünde aşırı gidip karışıklık çıkarmak.
• Müfsidîn (مُفْسِدِينَ): Bozgunculuk edenler, fesat çıkaranlar.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîmede Yüce Rabbimiz, Şuayb Aleyhisselâm’ın diliyle bizlere iki büyük toplumsal hastalığa dikkat çekiyor: hak yemek ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmak.

Birincisi: “İnsanların mallarını ve haklarını eksiltmeyin.” Bu, sadece ölçü ve tartıda hile yapmakla sınırlı değildir. Alışverişte, ticarette, iş ilişkilerinde, komşuluk hukukunda, hatta bir söz veya emek karşılığında verilmesi gereken ücrette dahi olsun; bir kimsenin hakkını tam olarak vermemek, onu eksiltmek büyük bir günahtır. Müslüman, insanların mallarına ve haklarına karşı son derece hassas olmalıdır. Bir gram eksik tartmak, bir kuruş hakkı gasp etmek, kıyamet gününde sahibiyle hesaplaşmayı gerektiren ağır bir vebaldir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu konuda ümmetini şiddetle uyarmış ve “Kim bir karış yeri haksız yere zapt ederse, kıyamet gününde yedi kat yerin dibine geçirilir” buyurmuştur.

İkincisi ise: “Yeryüzünde bozgunculuk yaparak fesat çıkarmayın.” Bu ifade, sadece fiziksel şiddet ve savaş anlamına gelmez. Yeryüzünde bozgunculuk; yalan yaymak, iftira atmak, insanların arasını bozmak, huzuru kaçırmak, cana ve mala kastetmek, yolları kesmek, haksız kazanç elde etmek, ahlaksızlığı yaygınlaştırmak ve Allah’ın koyduğu sınırları çiğnemek gibi her türlü kötülüğü kapsar. Mümin, yeryüzünün imar edilmesi ve ıslah edilmesi için çalışan bir kimsedir. O, nereye giderse gitsin oraya huzur, güven ve bereket götürür. Bozgunculuk ise toplumun temelini sarsar, güveni yok eder ve insanları birbirine düşman eder.

Sevgili kardeşlerim! Bu âyet, bize dürüstlüğü ve toplumsal barışı korumayı emrediyor. Ticarette doğruluk, insanlara karşı adalet ve yeryüzünde iyiliği yayma gayreti, müminin en belirgin vasıflarındandır. Unutmayalım ki helal kazanç, ancak helal yollardan ve kimsenin hakkına dokunmadan elde edilir. Kim bir müminin hakkını eksiltirse, aslında kendi kazancını bereketlendirmiş olmaz; aksine o maldan hayır görmez. Allah katında en değerli amel, insanlara faydalı olmak ve onların haklarına riayet etmektir. Rabbimiz bizleri, hak yiyenlerden ve yeryüzünde fesat çıkaranlardan değil; adaleti ayakta tutan, hakkı gözeten ve ıslah edicilerden eylesin. Âmin.