سوره شعراء — آيت 40

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• لَعَلَّنَا: شايد اسان، اميد آهي ته اسان.
• نَتَّبِعُ: اسان پيروي ڪريون، اسان تابعداري ڪريون.
• السَّحَرَةَ: جادوگرن جي.
• إِن كَانُوا: جيڪڏهن اهي هئا/ٿيا.
• هُمُ الْغَالِبِينَ: اهي ئي غالب ٿيندڙ، اهي ئي کٽيندڙ.

2) آيت جي تفسير:

فرعون جي قوم جا ماڻهو ۽ سندس لشڪر، جڏهن حضرت موسيٰ عليه السلام ۽ جادوگرن جي مقابلي لاءِ گڏ ٿيا، تڏهن اهي پاڻ ۾ چوڻ لڳا ته: اسان کي اميد آهي ته جيڪڏهن جادوگر موسيٰ تي غالب اچي ويا ۽ کٽي ويا، ته اسان به انهن جادوگرن جي دين ۽ طريقي جي پيروي ڪنداسين ۽ انهن تي ايمان آڻينداسين. مطلب ته انهن جو مقصد اهو هو ته جيڪڏهن جادوگر کٽي ويا ته اسان انهن جو دين اختيار ڪنداسين، ۽ جيڪڏهن موسيٰ کٽي ويو ته پوءِ اسان موسيٰ جي دين کي قبول ڪنداسين. اهي ماڻهو حق ۽ باطل جي وچ ۾ فرق ڪرڻ بجاءِ صرف غالب ٿيڻ ۽ کٽڻ کي حق جي معيار سمجهي رهيا هئا، يعني جيڪو به کٽي، اهو ئي سچو ۽ حق تي هوندو. اهو ئي سبب آهي جو اهي چئي رهيا هئا ته اسان جادوگرن جي پيروي ڪنداسين جيڪڏهن اهي موسيٰ تي غالب اچي ويا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• حق ۽ باطل جو معيار ڪاميابي ناهي: ڪنهن جي دنياوي ڪاميابي يا غلبي کي حق هجڻ جي دليل نه سمجهڻ گهرجي. حق ۽ باطل جو فيصلو الله جي طرفان نازل ٿيل هدايت ۽ دليلن جي بنياد تي ٿئي ٿو، نه ته صرف ان بنياد تي ته ڪير کٽي ٿو ۽ ڪير هارائي ٿو.
• ايمان ۾ شرط لڳائڻ غلط آهي: ڪنهن کي ايمان آڻڻ کان اڳ اهو شرط لڳائڻ ته "جيڪڏهن فلاڻو کٽي ويو ته ايمان آڻيندس" اهو ايمان نه آهي، پر اهو هڪ قسم جو شڪ ۽ تردد آهي. سچو ايمان ته دل جي گهراين سان حق کي قبول ڪرڻ ۾ آهي.
• قرآن جي سچائي جو ثبوت: قرآن ڪريم فرعون جي قوم جي اندروني سوچ ۽ ڳالهين کي بيان ڪري ٿو، جيڪي انهن پاڻ ۾ ڳالهايون هيون. اهو ثابت ڪري ٿو ته قرآن الله جو ڪلام آهي، ڇاڪاڻ ته ان وقت جو نبي ﷺ انهن جي راز جي ڳالهين کان واقف نه هو.
• اسلام جي دعوت ۾ حڪمت: اسان کي اهو سبق ملي ٿو ته اسلام جي دعوت ڏيڻ وقت ماڻهن کي دليلن ۽ براهين سان سڏڻ گهرجي، نه ته صرف زور ۽ غلبي جي بنياد تي. اسلام اهو دين آهي جيڪو عقلي ۽ نقلي دليلن تي ٻڌل آهي، ۽ ان ۾ زبردستي ناهي.
• الله جي مدد تي ڀروسو: حضرت موسيٰ عليه السلام کي جڏهن جادوگرن جو مقابلو ڪرڻو هو، تڏهن به هن الله تي ڀروسو ڪيو ۽ الله ئي کيس فتح عطا ڪئي. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته جيڪو الله تي ڀروسو ڪري ٿو، الله کيس ضرور مدد ڏئي ٿو، چاهي دنياوي سبب ڪيترا به مخالف هجن.