Аль-Касас сүрөсү — Аят 45

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• أَنشَأْنَا — жараттык, пайда кылдык.
• قُرُونًا — муундар, коомдор, доорлор (көптүк санда).
• فَتَطَاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ — аларга убакыт узарып кетти, ягни арадан узак убакыт өтүп, эстеринен чыгарышты.
• ثَاوِيًا — туруп калган, жашап турган, мекендеген.
• أَهْلَ مَدْيَنَ — Мадян эли, Мадян шаарынын тургундары.
• تَتْلُو — окуп бересиң, айтып бересиң.
• مُرْسِلِينَ — жиберүүчүлөрбүз, пайгамбар кылып жиберүүчүбүз.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аят Муса пайгамбардын (алайхи-ссалам) окуясына байланыштуу түшкөн. Аллах Таала айтат: Биз Мусадан кийин дагы көптөгөн муундарды, коомдорду жараттык. Аларга узак убакыт өтүп, арадан кылымдар өтүп кетти. Ошонун натыйжасында алар Аллахтын өздөрүнө берген убадасын, буйруктарын унутуп калышты, акыйкаттан алыстап кетишти.

Оо, Мухаммад (саллаллаху алайхи ва саллам), сен Мадян элинде жашап, аларга Биздин аяттарыбызды окуп берген эмессиң. Сен ал жерде турган да эмессиң, Муса пайгамбардын Мадяндагы жашоосунун күбөсү болгон да эмессиң. Бирок сен бул окуяларды адамдарга айтып, кабар берип жатасың. Бул сенин өзүңдөн ойлоп тапканың эмес — Биз сага вахий аркылуу билдирдик. Биз сени пайгамбар кылып жибердик, сага Куранды түшүрдүк. Ошол китепте Мусанын жана башка пайгамбарлардын кабарлары бар. Эгер Биз сага вахий кылбаганыбызда, сен бул окуяларды билбейт элең жана адамдарга айтып бере албайт элең. Демек, сенин алып келген кабарың — Аллахтын вахийи, жана ал сенин пайгамбарлыгыңдын чыныгы далили.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана өкүмдөр:

• Аллахтын кудурети чексиз: Аллах ар кайсы доорлордо элдерди, муундарды жаратып, аларга өз убактысында пайгамбарларды жиберип турган. Бул Аллахтын бийлигинин жана илиминин кеңдигин көрсөтөт.
• Убакыттын өтүшү менен адамдар акыйкаттан алыстап кетиши мүмкүн: Мусадан кийинки муундар узак убакыттын ичинде Аллахтын буйруктарын унутуп, динин бурмалап кетишкен. Бул бизге да эскертүү: биз да Аллахтын буйруктарын унутпай, дайыма эстеп, аларга бекем карманышыбыз керек.
• Куран — Аллахтын вахийи: Пайгамбарыбыз (саллаллаху алайхи ва саллам) Мусанын окуясын өзү күбө болбосо да, Мадянда жашабаса да, так айтып берген. Бул Курандын Аллах тарабынан түшүрүлгөн чыныгы китеп экенин далилдейт.
• Пайгамбарлык — Аллахтын тандап жиберген адамдары: Аллах кимди пайгамбар кылып жиберүүнү өзү чечет. Мухаммад пайгамбар (саллаллаху алайхи ва саллам) да Аллах тарабынан жиберилген чыныгы пайгамбар.
• Ислам — бардык пайгамбарлардын дини: Муса, Шуайб жана башка пайгамбарлар алып келген негизги чакырык — Аллахка сыйынуу, Ага шерик келтирбөө. Бул аят бизге пайгамбарлардын баары бир эле акыйкатты алып келгенин эскертет жана бизди Исламга бекем карманууга чакырат.
• Курандагы кабарлар — акыйкат: Куранда айтылган бардык окуялар, өткөн пайгамбарлардын жашоосу — баары Аллахтын илими менен берилген чыныгы кабарлар. Бул биздин ишенимибизди бекемдейт жана Куранды окууга, түшүнүүгө болгон кызыгуубузду арттырат.