سوره قصص — آیه 85

معانی واژگان:

• فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ: قرآن را بر تو نازل کرد و تلاوت، تبلیغ و عمل به آن را بر تو واجب ساخت.
• مَعَادٍ: محل بازگشت؛ منظور مکه است که پیامبر از آنجا هجرت کرده بود و خداوند وعده بازگشت به آن را داد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبرش دلگرمی و اطمینان میدهد که همان کسی که قرآن را بر تو نازل کرد و تبلیغ و عمل به آن را بر تو فرض نمود، قطعاً تو را به جایگاه نخستینت (مکه) بازمیگرداند، در حالی که فاتح و پیروز خواهی بود. این وعده الهی در حالی نازل شد که پیامبر از مکه به مدینه هجرت کرده بود و دلش برای وطنش میتپید؛ پس خداوند به او بشارت داد که بازگشت به مکه در کار است و این وعده تحقق یافت.

سپس به پیامبر دستور میدهد که به مشرکان که او را متهم به گمراهی میکردند، بگوید: پروردگار من بهتر میداند چه کسی راه هدایت را آورده و بر حق است و چه کسی در گمراهی آشکار و روشنی قرار دارد. او از حال هر دو گروه آگاه است و در روز قیامت هر کس را بر اساس کردارش جزا خواهد داد. این سخن در واقع تهدیدی برای مشرکان و تسلیتی برای مؤمنان است که بدانند حق با پیامبر است و خداوند حامی و یاور اوست.

فواید و پیامهای آیه:

1. وعدههای الهی قطعی است: هر گاه خداوند وعدهای به بندگانش بدهد، هرچند شرایط ظاهری بر خلاف آن باشد، تحقق آن حتمی است؛ چنانکه بازگشت پیامبر به مکه با وجود هجرت و فشار مشرکان، محقق شد.
2. تسلیت در برابر سختیها: این آیه به مؤمنان میآموزد که در برابر اتهامها و آزارهای دشمنان، به خدا توکل کنند و بدانند که او داناترین به حق و باطل است و در نهایت، حق را پیروز میکند.
3. علم خداوند ملاک داوری است: انسانها نباید بر اساس ظاهر یا خواستههای خود داوری کنند؛ بلکه باید بدانند که خداوند از حقیقت همه چیز آگاه است و داوری نهایی با اوست.
4. هجرت و جهاد در راه خدا بیپاداش نمیماند: کسی که برای دینش از خانه و وطن خود دست میکشد، خداوند نهتنها او را یاری میکند، بلکه بازگشت عزتمندانه به وطن را نیز نصیبش میسازد.
5. آرامش دل در سایه اعتماد به خدا: وقتی انسان بداند که خداوند از همه چیز آگاه است و وعدههایش تخلفناپذیر است، دلش آرام میشود و از سرزنش و اتهام دیگران نمیهراسد.