سوره عنکبوت — آیه 13

معانی کلمات:

• أثقالهم: سنگینی گناهان و بارهای سنگین اعمالشان.
• أثقالاً مع أثقالهم: بارهای سنگین دیگری علاوه بر بارهای خودشان، یعنی گناهان کسانی که گمراه کردهاند.
• یفترون: دروغهایی که میبافند و به خدا نسبت میدهند.

تفسیر آیه:

این آیهی شریفه در ادامهی سخن دربارهی مشرکان و گمراهکنندگانی است که مردم را به کفر و شرک دعوت میکردند. خداوند متعال در این آیه خبر میدهد که این گمراهکنندگان، روز قیامت بار سنگین گناهان خودشان را بر دوش خواهند کشید، و علاوه بر آن، بار گناهان کسانی را نیز که با دعوت باطل خود گمراه کردهاند، بر دوش خواهند گرفت؛ بدون اینکه از گناهان پیروانشان چیزی کاسته شود. هر کس مسئول عمل خود است و گمراهکننده، به خاطر گمراه کردن دیگران، عذابی مضاعف خواهد داشت.

سپس میفرماید که این مشرکان و گمراهکنندگان، روز قیامت به شدت بازخواست خواهند شد از آنچه در دنیا از دروغها و تهمتها و افتراهایی که به خدا میبستند، مانند شریک قرار دادن برای او، حلال کردن حرام و حرام کردن حلال، و نسبت دادن فرزند به خداوند متعال. در آن روز، سؤال و بازخواست، سؤالی است همراه با توبیخ و سرزنش، و هیچ عذری برای آنان پذیرفته نخواهد شد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه هشدار جدی به کسانی است که دیگران را به گناه و کفر دعوت میکنند؛ آنان نه تنها مسئول اعمال خود هستند، بلکه در گناه کسانی که گمراه کردهاند نیز شریکاند و عذابشان مضاعف خواهد بود.
• عدالت کامل خداوند اقتضا میکند که هر کس به اندازهی عمل خود جزا ببیند؛ و کسی که سبب گمراهی دیگران شود، به خاطر این سببیت نیز مجازات میشود، بدون اینکه از مجازات گمراهشونده چیزی کاسته شود.
• این آیه نشان میدهد که دعوت به حق و هدایت دیگران نیز پاداشی مضاعف دارد؛ همانگونه که دعوت به باطل عذابی مضاعف دارد. پس مؤمنان باید در دعوت به خیر و نیکی بکوشند تا از اجر و پاداش الهی بهرهمند شوند.
• سؤال و بازخواست در قیامت، امری حتمی و قطعی است؛ پس انسان باید مراقب گفتار و کردار خود باشد و از دروغ و افترا به خدا و دین او به شدت پرهیز کند.