Аль-Ахзаб сүресі — Аят 38

1. Сөздердің мағынасы:

• حَرَجٍ (хараж): күнә, тарлық, қысылу, айыптау деген мағынада.
• فَرَضَ (фарада): белгіледі, үкім етті, рұқсат етті, парыз қылды.
• سُنَّةَ اللَّهِ (суннаталлаһ): Аллаһтың бұрынғыларға қатысты ұстанған жолы, заңдылығы, әдет-ғұрпы.
• خَلَوْا (халау): өтті, өтіп кетті (бұрынғы өткен адамдар).
• قَدَرًا مَّقْدُورًا (қадаран мақдұран): белгіленген тағдыр, міндетті түрде орындалатын үкім.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта Пайғамбарымызға (с.а.с.) айыптаушылардың көзқарасына жауап беріп, Оған ешқандай күнә немесе тарлық жоқ екенін білдіреді. Пайғамбар (с.а.с.) асырап алған ұлы Зәйдтің бұрынғы әйелі Зәйнабпен некелесуі — Аллаһтың Өзі рұқсат еткен, үкім еткен іс. Бұл жерде Пайғамбарға ешқандай айып немесе күнә жүктелмейді, өйткені ол Аллаһтың рұқсатымен әрекет етті.

Бұл — Аллаһтың бұрынғы пайғамбарларға қатысты ұстанған жолы. Яғни, бұрынғы пайғамбарлар да көп әйел алу, асырап алған ұлдарының бұрынғы әйелдерімен некелесу сияқты істерді орындаған. Мысалы, Дәуіт (а.с.) пен Сүлеймен (а.с.) сияқты пайғамбарлардың әйелдері көп болған. Сондықтан Мұхаммед Пайғамбар (с.а.с.) бұл істе бұрынғы пайғамбарлардан бөлек, жаңашыл емес. Ол — солардың жолын жалғастырушы.

Аллаһтың бұйрығы — белгіленген тағдыр, міндетті түрде орындалатын үкім. Бұл некелесудің болуы, асырап алудың жойылуы — бәрі Аллаһтың алдын ала белгілеген қадары. Пайғамбардың бұл істе өз таңдауы немесе қалауы жоқ, бәрі Аллаһтың әмірімен жүзеге асты. Аллаһтың әмірі сөзсіз орындалады, оны ешкім тоқтата алмайды.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Аллаһтың рұқсат еткен ісінде айып жоқ: Аллаһ рұқсат еткен нәрселерде адамға күнә жүктелмейді. Пайғамбар (с.а.с.) Аллаһтың рұқсатымен әрекет етті, сондықтан оған ешқандай айып жоқ.
• Пайғамбарлар — үлгі: Бұрынғы пайғамбарлар да осы жолды ұстанған. Ислам — бұрынғы пайғамбарлардың жалғасы, жаңа дін емес. Бұл мұсылмандарға Пайғамбардың (с.а.с.) бұрынғы пайғамбарлармен бір жолда екенін көрсетеді.
• Аллаһтың тағдыры сөзсіз: Аллаһтың әмірі мен қадары міндетті түрде орындалады. Адам баласы Аллаһтың тағдырына қарсы тұра алмайды. Бұл мұсылманды Аллаһтың құдіретіне сенуге, Оған толық мойынсұнуға шақырады.
• Исламның жеңілдігі: Ислам дінінде адамға ауыртпалық жоқ. Аллаһ рұқсат еткен нәрселерде тарлық жоқ. Бұл Исламның адам табиғатына сай, жеңіл дін екенін көрсетеді.
• Пайғамбарға деген сенім: Пайғамбар (с.а.с.) Аллаһтың әмірін орындаушы, ол өз қалауымен емес, Аллаһтың бұйрығымен әрекет етеді. Бұл мұсылмандардың Пайғамбарға деген сенімін нығайтады.
• Аллаһтың хикметі: Аллаһтың әрбір үкімінде хикмет бар. Асырап алудың жойылуы, Пайғамбардың Зәйнабпен некелесуі — бәрі Аллаһтың даналығымен жүзеге асты. Бұл мұсылмандарды Аллаһтың істеріндегі хикметті түсінуге шақырады.