Saba surasi — Oyat 36

Kalimalarning ma'nolari:

• Yabsutur rizqa: Rizqni kengaytiradi, ko'paytiradi.
• Yaqdir: Rizqni toraytiradi, kamaytiradi, o'lchab beradi.

Tafsir:

Ey Muhammad!.. Bu dunyoda mol-mulk, boylik va farovonlikka erishgan holda mag'rurlanib, bu ne'matlar o'zlarining Alloh huzuridagi qadr-qimmatidan dalolat beradi, deb o'ylaydigan kimsalarga ayting: "Albatta, mening Robbim rizqni O'zi xohlagan bandalariga keng qiladi va O'zi xohlaganlariga esa tor qiladi. Bu kengaytirish yoki toraytirish Uning kimnidir sevishi yoki yomon ko'rishi tufayli emas, balki bandalarini imtihon qilish uchundir. Kimga rizq keng berilsa, u shukr qiladimi yoki kufron ne'mat qiladimi, sinovdan o'tkaziladi. Kimning rizqi toraytirilsa, u sabr qiladimi yoki norozilik bildiradimi, imtihon qilinadi. Alloh taolo hech narsani bekorga qilmaydi, balki har bir ishida chuqur hikmat bor. Ammo odamlarning ko'pchiligi bu haqda o'ylamaydilar va bilmaydilar. Ular rizqning kengligi yoki torligi Allohning roziligi yoki g'azabining belgisi emasligini anglamaydilar. Chunki Alloh ba'zi kimsalarga dunyo ne'matlarini berib, ularni asta-sekin halokatga yetaklashi ham mumkin (istidroj). Demak, boylik va kambag'allikning o'zi fazilat yoki nuqson emas, balki asosiy masala — bu holatlarda bandaning Allohga bo'lgan munosabatidir.

Foydalar:

1. Ushbu oyat mo'minlarga katta tasalli beradi: rizqning keng yoki tor bo'lishi Allohning hikmati va irodasi bilan bo'lib, bu insonning Alloh huzuridagi qadrini belgilamaydi. Bandadan talab qilinadigan narsa — har ikki holatda ham sabr va shukr qilishdir.
2. Bizga o'rgatadiki, dunyo ne'matlari va boyliklari Allohning roziligining alomati emas. Aksincha, ba'zan bu ne'matlar sinov va imtihon bo'lishi mumkin. Shuning uchun mo'min kishi boylikka ham, kambag'allikka ham xotirjam bo'lishi va ikkalasida ham Allohga shukr qilishi lozim.
3. Ushbu oyatda Alloh taoloning har bir ishida hikmat borligi, Uning hech qachon bema'ni ish qilmasligi ta'kidlanadi. Bu esa mo'minning qalbini mustahkamlab, Allohning har bir qaroriga rozi bo'lishga undaydi.
4. Odamlarning ko'pchiligi faqat zohiriy holatlarga qarab hukm chiqarishlari, haqiqatni esa anglamasliklari — bu oyatda ogohlantirilgan. Mo'min kishi esa narsalarning botiniga, asl hikmatiga nazar solishi va ilm asosida ish yuritishi kerak.