سوره ص — آیه 76

معانی کلمات:

• «خیر»: بهتر، برتر.
• «طین»: گل، خاکِ مخلوط با آب.

تفسیر آیه:

شیطان در پاسخ به فرمان خداوند، با تکبّر و غرور گفت: من از آدم بهترم؛ زیرا مرا از آتش آفریدهای و او را از گِل. او گمان میکرد که آتش از نظر عنصر و جوهر، برتر و شریفتر از گِل است و به همین دلیل، خود را شایستهتر از آدم برای سجده میدانست. این سخن شیطان، نمونهای بارز از قیاسِ باطل و تکبّر در برابر فرمانِ صریحِ پروردگار بود؛ زیرا او به جای اطاعتِ محض، به استدلالِ شخصی و سنجشِ ارزشها بر اساسِ معیارهای مادی پرداخت و فرمانِ الهی را نادیده گرفت.

فواید و پیامهای آیه:

• تکبّر و خودبرتربینی، سرچشمهی نافرمانی و سقوطِ انسان است؛ همانگونه که شیطان را از مقامِ قربِ الهی راند.
• ارزشمندی انسانها به مقامِ تقوا و اطاعت از خداوند است، نه به اصل و نسب یا عنصرِ آفرینش.
• نباید در برابرِ فرمانهای قطعیِ خداوند، به قیاس و استدلالِ شخصی پرداخت؛ بلکه وظیفهی بنده، تسلیمِ محض در برابرِ ارادهی پروردگار است.
• معیارِ برتری در اسلام، ایمان و عملِ صالح است، نه برتریهای نژادی یا مادی؛ و این درسِ بزرگی برای همهی انسانهاست تا از تکبّر و خودپسندی بپرهیزند و فروتنی را پیشه کنند.