سوره زمر — آیه 57

معانی کلمات:

• هَدَانِی: مرا هدایت میکرد، به من توفیق میداد و راه را به من نشان میداد.
• الْمُتَّقِینَ: پرهیزکاران، کسانی که از شرک و معاصی دوری میکنند و اوامر خدا را به جا میآورند.

تفسیر آیه:

این بخش از آیه، یکی از حسرتهای اهل جهنم را در روز قیامت بیان میکند. آنها وقتی عذاب را میبینند و به اشتباه خود پی میبرند، افسوس میخورند و میگویند: «ای کاش خداوند ما را هدایت کرده بود و به ما توفیق ایمان و عمل صالح میداد، آنگاه ما نیز از پرهیزکاران بودیم و از این عذاب رهایی مییافتیم.»

این سخن در واقع بهانهای است که آنها برای توجیه کوتاهی خود در دنیا میآورند. آنها گمان میکنند که هدایت خداوند چیزی است که بدون اختیار و اراده خودشان باید به سراغشان میآمد، در حالی که خداوند برای همه انسانها ابزار شناخت و عقل و پیامبران را فرستاده و راه حق را روشن کرده است. آنها در دنیا با اختیار خود راه باطل را برگزیدند و از هدایت الهی که شامل دعوت پیامبران و آیات قرآن بود، روی گرداندند. اکنون در قیامت، این بهانه را میآورند، اما این بهانه پذیرفته نیست، زیرا آنها در دنیا حجت بر آنها تمام شده بود و اگر واقعاً طالب هدایت بودند، خداوند نیز توفیق آن را به آنها میداد.

فواید و پیامهای آیه:

• هدایت واقعی، هدایتی است که با پذیرش و تلاش خود انسان همراه باشد؛ خداوند اسباب هدایت را فراهم کرده، اما انسان باید با اراده خود از آن استفاده کند.
• بهانه آوردن در برابر خداوند در روز قیامت سودی ندارد؛ انسان باید در دنیا با عمل صالح، آینده خود را تضمین کند.
• این آیه انگیزهای برای مؤمنان است که در راه تقوا و پرهیزگاری تلاش کنند و از فرصت دنیا برای رسیدن به رستگاری بهره ببرند، نه اینکه مانند اهل جهنم، حسرت و پشیمانی را برای خود ذخیره کنند.
• نشان میدهد که تقوا و پرهیزگاری، بالاترین درجه انسانی است و انسان باید همواره در پی رسیدن به آن باشد تا در آخرت سعادتمند شود.