سوره غافر — آیه 74

معانی کلمات:

• ضَلُّوا عَنَّا: از نظر ما گم شدند و ناپدید گردیدند؛ یعنی دیگر آنها را نمیبینیم و هیچ سودی برای ما ندارند.
• بَل لَّمْ نَكُن نَّدْعُو مِن قَبْلُ شَيْئًا: بلکه ما پیش از این چیزی را نمیپرستیدیم که حقیقت و ارزشی داشته باشد؛ اعتراف به بطلان عبادتهای گذشته.

تفسیر آیه:

در آن روز سخت و هولناک، به مشرکان توبیخآمیز گفته میشود: «کجا هستند آن معبودهایی که آنها را شریک خدا قرار میدادید و غیر از او میپرستیدید؟ آیا امروز میتوانند به شما کمک کنند یا شما را از این عذاب نجات دهند؟ آنها را صدا بزنید تا اگر میتوانند یاریتان کنند!» اما آنها در کمال ناامیدی و حسرت پاسخ میدهند: «آنها از نظر ما گم شدند و اثری از آنها نمیبینیم؛ بلکه حقیقت این است که ما در دنیا چیزی را که شایسته عبادت باشد، نمیپرستیدیم و عبادتهای ما بر پایه جهل و گمراهی بود.» آنها اعتراف میکنند که معبودهایشان هیچ سود و ضرری برایشان نداشتند و همه چیز باطل و بیارزش بوده است. همانگونه که خداوند این مشرکان را به سبب کفرشان گمراه کرد و در جهنم از دیدن معبودهایشان محرومشان نمود، خداوند همه کافران را در هر زمان و مکانی به سبب انکار حق، از راه هدایت دور میسازد و آنها را در گمراهی و ضلالت رها میکند.

فواید و درسهای آیه:

1. بطلان شرک و عبادت غیر خدا: این آیه به روشنی نشان میدهد که همه معبودهای دروغین در روز قیامت نه تنها یاریگر انسان نیستند، بلکه از انسان جدا شده و هیچ اثری از آنها باقی نمیماند. پس تنها تکیهگاه واقعی، خداوند یکتاست.
2. پشیمانی و حسرت در قیامت: مشرکان در آن روز به خطای خود اعتراف میکنند و اذعان میدارند که عبادتهایشان باطل بوده است؛ اما این اعتراف سودی برایشان ندارد. این هشداری است برای انسان که پیش از فرا رسیدن آن روز، به فکر اصلاح عقیده و عمل خود باشد.
3. عدالت و حکمت الهی در گمراهی کافران: خداوند کسی را بدون دلیل گمراه نمیکند؛ بلکه کافران با انتخاب آگاهانه خود، راه کفر را برمیگزینند و خداوند نیز آنان را به حال خود رها کرده و توفیق هدایت را از آنها سلب میکند. این نشانهای از عدل الهی است.
4. اهمیت توحید و پرهیز از هرگونه شرک: این آیه انسان را به خلوص در عبادت دعوت میکند و هشدار میدهد که هر نوع وابستگی به غیر خدا، در نهایت به ناامیدی و حسرت میانجامد. پس مؤمن باید دل خود را تنها به خداوند متصل کند و از هر چه غیر اوست، ببرد.