سوره نجم — آیه 28

معانی کلمات:

• «ظَنّ»: در این آیه به معنای گمانِ باطل و وهمِ کاذب است، نه گمانِ راجح و نزدیک به یقین.
• «لَا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئًا»: یعنی هرگز نمیتواند جای حق را بگیرد و انسان را از حقیقت بینیاز کند.

تفسیر آیه:

این آیه در ادامهی سرزنش کسانی است که فرشتگان را دختران خدا میپنداشتند و آنها را به نامهای مؤنث میخواندند. خداوند متعال میفرماید: اینان هیچ دانش و آگاهیِ درستی دربارهی این سخن خود ندارند و بر پایهی هیچ دلیل و برهانی چنین ادعایی نمیکنند. آنان فقط از گمانِ بیاساس و خیالِ واهی پیروی میکنند که هیچ ارزش علمی و منطقی ندارد. گمانِ صرف، هرگز نمیتواند جای حقیقت را بگیرد و انسان را به واقعیت برساند؛ پس چگونه اینان با تکیه بر چنین پندارِ سستی، به خداوند نسبتِ ناروا میدهند و دربارهی آفریدگان او سخنِ نادرست میگویند؟ این روشِ آنان نهتنها از نظر عقل و علم باطل است، بلکه از نظر شرع نیز محکوم و ناپسند است.

فواید و پیامهای آیه:

1. اسلام دینِ علم و آگاهی است و پیروانش را از سخن گفتن بدون دانش بازمیدارد؛ هرگز نباید در امور مهم، بهویژه مسائل اعتقادی، از گمان و حدس پیروی کرد.
2. نسبت دادن هر سخنی به خداوند یا آفریدههای او، نیازمند دلیل قطعی و علم یقینی است؛ وگرنه گناهی بزرگ و گمراهیِ آشکار است.
3. انسانِ خردمند هرگز بر پایهی ظن و گمانِ بیاساس، اعتقاد یا رفتاری را بنا نمیکند؛ زیرا حقیقتطلبی از اصول اساسی ایمان است.
4. این آیه ما را به تفکر و تدبر در آفرینش دعوت میکند تا با شناخت درست، از خرافات و پندارهای نادرست دور بمانیم و به توحید خالص برسیم.