سوره انعام — آیه 109

معانی کلمات:

• جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ: نهایت تلاش و کوشش در سوگند، یعنی محکمترین و جدیترین قسمهایشان.
• آیَةٌ: نشانه و معجزهای که به پیشنهاد خودشان (مانند زنده کردن مردگان یا تبدیل کوه صفا به طلا) درخواست کردند.
• مَا یُشْعِرُکُمْ: چه چیزی شما را آگاه میکند؟ یعنی شما چه میدانید و چه اطلاعی دارید؟

تفسیر آیه:

مشرکان قریش با نهایت تأکید و شدت سوگند یاد کردند که اگر معجزهای که خودشان پیشنهاد دادهاند (مانند نازل شدن فرشته، زنده شدن مردگان یا تبدیل شدن کوه صفا به طلا) برایشان بیاید، حتماً ایمان میآورند و تصدیق میکنند. اما خداوند به پیامبرش دستور میدهد که به آنها بگوید: معجزات و نشانههای الهی در اختیار من نیست که هر وقت خواستم بیاورم؛ بلکه همهی اینها تنها نزد خداست و او هر زمان که بخواهد و مصلحت بداند، آنها را نازل میکند. سپس خداوند خطاب به مؤمنان میفرماید: شما چه میدانید که اگر آن معجزات درخواستی بیاید، این مشرکان ایمان میآورند؟ بلکه به دلیل علم پیشین خداوند، آنان بر عناد و لجاجت خود باقی میمانند و ایمان نمیآورند، زیرا هدفشان هدایت و حقیقتجویی نیست، بلکه بهانهجویی و لجاجت است.

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان واقعی به خواست و ارادهی انسان بستگی دارد، نه صرفاً دیدن معجزه؛ زیرا بسیاری از افراد با دیدن معجزات بزرگ نیز به دلیل کبر و عناد، ایمان نیاوردند (مانند فرعون و قوم او).
• معجزات و نشانههای الهی بر اساس حکمت و مصلحت خداوند نازل میشوند، نه بر اساس خواستهها و پیشنهادهای بندگان؛ پس نباید برای خداوند شرط تعیین کرد.
• مؤمنان باید به علم و حکمت الهی اعتماد کنند و نگران نباشند که چرا برخی درخواستهای مشرکان اجابت نمیشود؛ زیرا خداوند بهتر میداند که چه چیزی برای هدایت بندگان مفید است.
• این آیه به ما میآموزد که در دعوت به دین، نباید تسلیم خواستههای غیرمنطقی و بهانهجویانهی مخالفان شویم؛ بلکه وظیفهی ما فقط ابلاغ پیام الهی است و هدایت تنها به دست خداست.
• سوگندهای پرمعنا و تأکیدهای شدید، نشانهی صداقت نیست؛ بلکه باید به اعمال و رفتار افراد توجه کرد، نه صرفاً به ادعاهای آنان.