An'om surasi — Oyat 147

Kalimalarning ma'nolari:

• Bass – azob, uqubat.
• Mujrim – jinoyat qiluvchi, gunohga botgan kishi.

Tafsir:

Ey Rasul! Agar mushriklar, yahudiylar va boshqa muxoliflar seni yolg‘onchi qilishsa va olib kelgan haq dardingni inkor etishsa, ularga qattiq qo‘rquv va targ‘ibni birlashtirgan holda shunday deb ayt: "Rabbingiz juda keng rahmli Zotdir. Uning rahmli ekani sizlarni darhol azob bilan ushlamasligida namoyon bo‘ladi. U sizlarga tavba qilishingiz va to‘g‘ri yo‘lga qaytishingiz uchun muhlat beradi. Lekin bilingki, agar gunoh va jinoyatlarda davom etsangiz, Uning azobi juda qattiqdir va u azob jinoyat qiluvchi qavmdan qaytarilmaydi. Qachonki Uning azobi kelganda, uni hech kim qaytara olmaydi."

Bu oyatda avval rahmat bilan targ‘ib qilinadi, so‘ngra azob bilan qo‘rqitiladi. Chunki inson qalbiga ta’sir qilishning eng samarali yo‘li – bu targ‘ib va tarhibni (qo‘rqitish va umid berishni) birlashtirishdir.

Foydalar:

1. Bu oyatdan musulmonlarga katta saboq bor: da’vat qilayotganda, odamlarga avval rahmat va kechirimlilikni eslatish, keyin esa azobdan ogohlantirish kerak. Bu usul Qur’onning go‘zal ta’limotidir.
2. Allohning rahmati kengdir – U bandalariga tavba qilish imkoniyatini beradi va ularni shoshilinch jazolamaydi. Bu esa insonlarga umid baxsh etadi va ularni yaxshilikka undaydi.
3. Jinoyat va gunohlar oxir-oqibatda azobga olib boradi. Allohning azobi haq bo‘lib, u jinoyatchilardan qaytarilmaydi. Bu esa insonlarni gunohlardan saqlanishga va to‘g‘ri yo‘lda sobit qolishga chorlaydi.
4. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning sabr-qanoati va da’vatdagi go‘zal uslubi bizga o‘rnakdir – u yolg‘onchilikka duch kelganda ham yumshoqlik va hikmat bilan javob bergan.
5. Bu oyat musulmonlarga Allohning rahmati va adli o‘rtasidagi muvozanatni o‘rgatadi: Alloh ham rahmli, ham adolatli Zotdir. Uning rahmati keng, lekin adolati ham qat'iydir.