سوره انعام — آیه 35

معانی کلمات:

• کَبُرَ: سنگین و دشوار آمد.
• إِعْرَاضُهُمْ: رویگردانی آنان (از حق و دعوت تو).
• تَبْتَغِیَ: جستجو کنی و بخواهی.
• نَفَقًا: نقب و راهی زیرزمینی (تونل) که در آن پنهان شوی.
• سُلَّمًا: نردبان یا وسیلهای برای بالا رفتن.
• آیَةٍ: نشانه و معجزهای (برای اثبات صدق گفتار خود).

تفسیر آیه:

ای پیامبر! اگر رویگردانی این مشرکان از پذیرش دعوتت برای تو گران و سنگین آمده است، و بسیار دوست داری که ایمان بیاورند، بدان که هدایت آنان به دست تو نیست. اگر میتوانی راهی در زمین بجویی (نقبی بزنی) یا نردبانی به آسمان بگماری و از آن بالا روی تا معجزهای غیر از آنچه آوردهای برایشان بیاوری، چنین کن (اما بدان که این کار نه ممکن است و نه لازم). چرا که اگر خداوند میخواست، همه آنان را به اجبار بر هدایت و ایمان جمع میکرد؛ اما مشیت الهی بر این تعلق گرفته که انسانها با اختیار خود راه حق را برگزینند و ایمان آوردن آنان از روی قهر و اجبار نباشد، بلکه از روی آگاهی و انتخاب باشد. پس هرگز از جاهلان مباش که حُزن و اندوه، آنان را به بیتابی و جزع وامیدارد و از حکمت الهی غافلشان میکند. تو وظیفهات رساندن پیام است و هدایت تنها به دست خداست.

فواید و پیامهای آیه:

1. آرامش برای دلسوزان: این آیه به همه کسانی که برای هدایت دیگران تلاش میکنند، آرامش میدهد که نتیجه نهایی هدایت به دست خداست، نه به دست آنان. پس نباید با اندوه و نگرانی، خود را فرسوده کنند.
2. احترام به اختیار انسان: خداوند انسان را موجودی مختار آفریده و ایمان اجباری ارزشی ندارد. این نشانه کرامت و احترام خداوند به بندگانش است.
3. رسالت پیامبران محدود به تبلیغ است: پیامبران و مبلغان دین، تنها وظیفه دارند پیام الهی را با بهترین روش برسانند؛ نه اینکه مردم را به زور هدایت کنند. این اصل، روش دعوت در اسلام را روشن میسازد که بر پایه حکمت، موعظه نیکو و جدال احسن است.
4. تسلیم در برابر مشیت الهی: مؤمن باید به حکمت خداوند در آفرینش و تدبیر امور ایمان داشته باشد و بداند که هر آنچه خداوند اراده کند، عین حکمت و مصلحت است، حتی اگر درک آن برای ما دشوار باشد.
5. نهی از جزع و بیتابی: این آیه به مؤمنان میآموزد که در برابر ناملایمات و ناکامیها، بردبار و صبور باشند و از بیتابی و حسرت خوردن که نشانه جهل به سنتهای الهی است، بپرهیزند.