سوره انعام — آیه 59

معانی واژگان:

• مَفَاتِحُ: جمع «مِفتَح» به معنای کلیدها و گنجینهها؛ برخی نیز آن را جمع «مَفتاح» به معنای کلید دانستهاند.
• الْغَیْب: آنچه از حس و دید انسان پنهان است و جز خداوند کسی از آن آگاهی ندارد.
• ظُلُمَاتِ الْأَرْض: تاریکیهای درون زمین، یعنی اعماق و لایههای زیرین خاک.
• رَطْب: تر و تازه.
• یَابِس: خشک و بیطراوت.
• کِتَابٍ مُبِین: کتاب روشن و آشکار، که مراد لوح محفوظ است.

تفسیر آیه:

کلیدهای غیب و گنجینههای پنهان تنها نزد خداوند است و هیچکس جز او به این امور آگاهی ندارد. از جمله این امور غیبی، علم به زمان وقوع قیامت، نزول باران، آنچه در رحم مادران است، آنچه انسان در آینده به دست خواهد آورد، و مکان مرگ هر فرد است. خداوند به تمامی آنچه در خشکی و دریا وجود دارد — از جانداران، گیاهان و جمادات — علم کامل دارد. حتی برگ درختی که بر زمین میافتد، یا دانهای که در تاریکیهای درون زمین پنهان میشود، و هیچ تر و خشکی وجود ندارد، مگر اینکه در کتابی روشن و بدون هیچ ابهامی — یعنی لوح محفوظ — ثبت و ضبط شده است. این آیه، علم بیپایان و احاطه کامل خداوند بر همه ذرات هستی را بیان میکند و نشان میدهد که هیچ چیزی از دایره علم الهی بیرون نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه، ایمان به علم بیپایان خداوند را در دل انسان تقویت میکند و او را به این باور میرساند که خداوند در همه حال ناظر و آگاه بر اعمال و نیات اوست؛ بنابراین انسان مؤمن همواره مراقب رفتار خود خواهد بود.
• آگاهی از اینکه همه چیز در کتاب مبین (لوح محفوظ) ثبت است، آرامش عمیقی به انسان میبخشد، چرا که میداند هیچ اتفاقی بدون حکمت و تدبیر الهی رخ نمیدهد و همه امور در نظامی دقیق و سنجیده جریان دارد.
• این آیه، انسان را به توکل بر خداوند دعوت میکند؛ زیرا اوست که به همه اسرار غیب آگاه است و تنها او میتواند راهگشای بندگان در امور پنهان و ناپیدا باشد.
• توجه به این حقیقت که علم خداوند به جزئیترین امور مانند افتادن برگ یا دانه در دل خاک نیز احاطه دارد، حس خضوع و فروتنی در برابر عظمت الهی را در انسان زنده میکند و او را به شکرگزاری بیشتر وامیدارد.