Аль-Калам сүресі — Аят 28

1. Сөздердің мағынасы:

• أَوْسَطُهُمْ — олардың ең әділ, ең ақылдысы.
• لَوْلَا — осы жерде "неге... емес пе?" деген мағынадағы қыстырма сөз, яғни "неге тәсбих айтпадыңдар?" дегенді білдіреді.
• تُسَبِّحُونَ — Аллаһты пәктеп, ұлықтап, Оған бағыну; бұл жерде "иншаллаһ" деп айтуды және Аллаһтың әміріне мойынсұнуды білдіреді.

1. Аяттың тәпсірі:

Осы аятта бақ иелерінің арасындағы ең әділ, ең парасатты адамның сөзі баяндалады. Ол бау-бақшалары құрдымға кетіп, қолдарынан кеткен соң, бауырларына былай деді: "Мен сендерге ескертпедім бе? Кедей-кепшіктерге жақсылық жасаудан бас тартып, сол игіліктің бәрінен айырыламыз деп шешім қабылдаған кезде, неге Аллаһты еске алып, Оған тәубе етіп, "иншаллаһ" деп айтпадыңдар? Неге Аллаһты пәктеп, Оның әміріне мойынсұнбадыңдар?"

Бұл сөз — иманды, парасатты адамның ащы шындықты бетке айтқан ескертуі. Ол бастан-ақ жақсылыққа кедергі жасаудың, Аллаһтың берген нығметінде Оның хақысын бермеудің соңы жақсылыққа апармайтынын білген еді. Алайда қалғандары оның кеңесін тыңдамай, өздерінің ашкөздіктеріне беріліп, ақырында бүкіл бақтарынан айырылды. Енді олар өкінішпен бір-бірін кінәлап, қателіктерін мойындады.

Бұл аят адам баласына үлкен сабақ береді: Аллаһтың нығметіне шүкіршілік етіп, Оны еске алу, әсіресе жақсылық жасауға бел будың алдында "иншаллаһ" деп айту — мұсылманның әдебі. Аллаһты ұлықтап, Оған бағыну — нығметтің сақталуының кепілі. Ал нығметті пайдаланып, ондағы Аллаһтың хақысын бермеу — сол нығметтен айырылудың себебі.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Аллаһты еске алу — нығметтің сақталуының себебі. Қандай да бір игі іске бел буғанда "иншаллаһ" деп айту — иманның белгісі әрі Аллаһтың разылығын іздеудің көрінісі.
• Әділ адамның сөзі — қоғамға бағыт-бағдар. Ол аз болса да, ақиқатты айтып, адамдарды жақсылыққа шақырады. Мұндай адамдар әрқашан құрметке лайық.
• Ашкөздік пен сараңдық — ақыретте де, дүниеде де зиян. Кедей-кепшікке жақсылық жасамау, Аллаһтың берген нығметінде Оның хақысын бермеу — адамды құрдымға апаратын жол.
• Тәубе есігі әрқашан ашық. Қателік жасаған соң өкініп, Аллаһқа бет бұру — мұсылманның үміті. Аллаһ тәубе еткендердің тәубесін қабыл етеді.
• Шүкіршілік — нығметтің артуының кілті. Аллаһқа шүкір еткен адамның нығметі арта түседі, ал нығметке нәнқорлық қылған адам одан айырылады.
• Дүние — өтпелі, ақырет — мәңгілік. Бұл аяттағы бақ иелерінің тағдыры — дүниеге арбанып, ақыретті ұмытқандардың ақыбетінің мысалы. Сондықтан әрбір мұсылман дүние мен ақыреттің тепе-теңдігін сақтауы керек.