Qalam surasi — Oyat 6

Kalimalarning ma'nolari:

• بِأَيِّيكُمُ — qaysi biringizda (yoki qaysi tarafingizda).
• الْمَفْتُونُ — bu yerda "jinnilik" yoki "aqlsizlik" ma'nosida kelgan. Ba'zi qiroatlarga ko'ra, bu so'z "fitnaga uchragan" (aldangan, adashgan) ma'nosini ham anglatadi.

Tafsir:

Ey Muhammad sollallohu alayhi vasallam! Sizga va sizning sahobalaringizga nisbatan mushriklar "jinni", "majnun" deya ayblovlar qilmoqdalar. Lekin haqiqat yaqin orada oshkor bo'ladi. Qiyomat kuni yoki dunyoning o'zida ham sizlarga qilingan bu tuhmatlar yolg'on ekani ayon bo'ladi. O'shanda har ikki tomon — sizlar va ular — o'z ko'zlari bilan ko'radilar: aslida jinnilik va aqlsizlik kimda bor? Muhammad sollallohu alayhi vasallam va unga ergashgan mo'minlardami yoki Abu Jahl va uning tarafdorlaridami? Haqiqat oshkor bo'lgach, ma'lum bo'ladiki, aqlsizlik va zalolat ularning o'zlarida, chunki ular haqni tark etib, botilga yopishdilar. Bu savol ularni o'zlariga qarashga va o'z holatlarini tanqid qilishga undaydigan ta'sirchan savoldir.

Foydalar:

1. Bu oyat mo'minlarga tasalli beradi: ularga qilingan har qanday tuhmat va ayblovlar vaqtinchalik bo'lib, haqiqat albatta oshkor bo'ladi. Sabr qilgan kishi oxir-oqibat g'olib chiqadi.
2. Islomda haqiqatni aniqlashga, da'volarni isbot bilan tekshirishga chaqiriq bor. Biror kishini ayblashdan oldin, haqiqatni o'rganish lozim.
3. Bu oyat musulmonlarga o'zlarini tekshirishga, o'z holatlarini solishtirishga undaydi — kim haqiqatan ham to'g'ri yo'lda, kim adashgan? Bu insonni o'z-o'zini hisobga olishga, xatolarini tuzatishga chorlaydi.
4. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga qilingan ayblovlar ularning haqqoniyligiga putur yetkaza olmaganidek, bugun ham Islomga qilingan har qanday bo'htonlar haqiqatni yashira olmaydi. Haqiqat har doim yorug' bo'lib qoladi.