سوره اعراف — آیه 176

معانی کلمات:

• أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ: به زمین (دنیا) متمایل شد و به آن دل بست و آرام گرفت.
• يَلْهَثْ: زبانش را از دهان بیرون میآورد (حالت نفسزنان و لهلهزدن سگ).
• تَحْمِلْ عَلَيْهِ: بر او حملهور شوی و او را برانی یا بازداری.

تفسیر آیه:

اگر ما میخواستیم، میتوانستیم او را بهوسیلهی آن آیات و نشانههایی که به او داده بودیم، بالا ببریم و به درجات والای علم و ایمان برسانیم؛ اما او به زمین چسبید و به دنیا دل بست و از هوای نفس خود پیروی کرد و لذتهای زودگذر دنیا را بر آخرت ترجیح داد. پس داستان او مانند داستان سگی است که اگر بر او حمله کنی و او را برانی، زبانش را بیرون میآورد و لهله میزند، و اگر او را رها کنی و به حال خود بگذاری، باز هم زبانش بیرون است و لهله میزند؛ در هر دو حالت یکسان است. این مثَل، مثَل گروهی است که آیات ما را تکذیب کردند و با وجود شنیدن حقایق، بر کفر و گمراهی خود باقی ماندند. پس ای پیامبر! این داستانها را برای آنان بازگو کن، شاید در این سرگذشتها بیندیشند و از خواب غفلت بیدار شوند و به سوی حق بازگردند.

فواید و پیامهای آیه:

1. علم و معرفت بهتنهایی برای سعادت انسان کافی نیست؛ بلکه باید با عمل صالح و پیروی از هدایت الهی همراه باشد، وگرنه انسان را به درجات عالی نمیرساند.
2. دل بستن به دنیا و پیروی از هوای نفس، بزرگترین مانع برای رسیدن به کمال و رستگاری است.
3. کسی که حق را شناخت اما از آن پیروی نکرد، از کسی که اصلاً حق را نشناخته است، بدتر و گمراهتر است؛ زیرا حجت بر او تمام شده است.
4. دعوت و هدایت دیگران باید همراه با بیان داستانها و سرگذشتهای عبرتانگیز باشد تا دلهای آنان نرم شود و به تفکر وادار شوند.
5. انسان باید از حال سگی که در هر شرایطی لهله میزند و حرص و ولع خود را نشان میدهد، عبرت بگیرد و بداند که حرص به دنیا و پیروی از شهوات، انسان را از مقام والای انسانیّت سقوط میدهد.