سوره اعراف — آیه 197

معانی کلمات:

• «تَدْعُونَ»: میخوانید، صدا میزنید (در اینجا به معنای عبادت و پرستش است).
• «مِن دُونِهِ»: غیر از او، به جای او.
• «لَا یَسْتَطِیعُونَ»: توانایی ندارند، قادر نیستند.
• «نَصْرَکُمْ»: یاری رساندن به شما.
• «وَلَا أَنفُسَهُمْ یَنصُرُونَ»: و نه میتوانند به خودشان یاری برسانند.

تفسیر آیه:

ای مشرکان! آن معبودهایی که به جای خداوند متعال میخوانید و آنها را پرستش میکنید -چه بتها و چه هر موجود دیگری- هرگز توانایی یاری رساندن به شما را ندارند. نه میتوانند در سختیها به داد شما برسند، نه میتوانند از شما دفاع کنند، و نه حتی قادرند کوچکترین ضرری را از خودشان دفع کنند یا نفعی را به خودشان برسانند. آنها موجوداتی عاجز و ناتوان هستند که مالک هیچ سود و زیانی برای خود نیستند، چه رسد به اینکه بخواهند یاریگر شما باشند.

خداوند این حقیقت را بارها در قرآن بیان کرده تا روشن شود که معبودان دروغین نه نفعی دارند و نه ضرری. آنها نه میتوانند شما را یاری کنند و نه حتی از خودشان دفاع نمایند. پس چگونه عقل سلیم میپذیرد که انسان موجودی عاقل، این موجودات ناتوان و بیاختیار را در کنار خداوند قادر متعال -که خالق همه چیز است- قرار دهد و از آنها انتظار یاری و کمک داشته باشد؟ این نهایت جهالت و گمراهی است.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و یکتاپرستی اساس دین است؛ تنها خداوند قادر متعال شایسته عبادت است و هیچ موجودی -هر قدر هم که مقامش بالا باشد- در برابر قدرت بیپایان خداوند، هیچ استقلالی در یاری رساندن ندارد.
2. انسان باید در سختیها و مشکلات، تنها به خداوند پناه ببرد و از او یاری بطلبد، نه از موجوداتی که خودشان عاجز و نیازمند هستند. این آیه به ما میآموزد که توکل بر خدا و امید بستن به او، آرامشبخش دلهای مؤمنان است.
3. عبادت و پرستش باید بر اساس آگاهی و شناخت باشد، نه تقلید کورکورانه از نیاکان. انسان خردمند هرگز موجودی را که نمیتواند حتی به خودش سود و زیانی برساند، معبود خود قرار نمیدهد.
4. این آیه مایه دلگرمی مؤمنان است که بدانند تنها یاور و حامی آنان خداوندی است که بر همه چیز تواناست، و هیچ قدرتی در جهان هستی نمیتواند در برابر اراده او بایستد. پس مؤمن هرگز احساس تنهایی و بیپناهی نمیکند، زیرا تکیهگاه او خدایی است که بینهایت توانا و مهربان است.