سوره اعراف — آیه 5

معانی کلمات:

• دَعْوَاهُمْ: گفتار، دعا و تضرع آنان (در اینجا به معنای سخن و اعتراف آنان است).
• بَأْسُنَا: عذاب و سختی ما (عذاب الهی که بر آنان نازل شد).
• ظَالِمِینَ: ستمکاران (کسانی که با کفر و گناه بر خود ستم روا داشتند).

تفسیر آیه:

هنگامی که عذاب الهی بر اقوام گمراه و سرکش فرود آمد، آنان دیگر نه میتوانستند فرار کنند و نه پناهی مییافتند. در آن لحظهی هولناک، تنها سخنی که بر زبان آوردند، اعتراف به گناه و ستمکاری خود بود. آنان اذعان کردند که با کفر ورزیدن به خداوند و نافرمانی از فرمان او، بر خود ستم کردهاند و مستحق این عذاب شدهاند. اما این اعتراف، دیگر سودی نداشت؛ زیرا زمان توبه و بازگشت گذشته بود و عذاب الهی به وقوع پیوسته بود. این اعتراف، نه از روی ایمان و پشیمانی واقعی، بلکه از سر ناچاری و درماندگی بود؛ چرا که وقتی عذاب را با چشم خود دیدند، حقیقت را دریافتند، اما این دریافت، دیر هنگام بود و راه نجاتی برایشان باقی نمانده بود.

فواید و درسهای آیه:

• انسان نباید در برابر گناه و نافرمانی خدا مغرور شود و تصور کند که از عذاب الهی در امان است؛ چرا که عذاب خداوند ناگهانی فرا میرسد و در آن هنگام، پشیمانی و اعتراف سودی ندارد.
• اعتراف به گناه در پیشگاه خداوند، زمانی ارزشمند است که با توبه و بازگشت واقعی همراه باشد، نه آنکه تنها در هنگام نزول بلا و سختی، زبانی به اعتراف گشوده شود.
• این آیه به ما میآموزد که همواره در حال استغفار و بازگشت به سوی خدا باشیم و از فرصت زندگی برای جبران خطاها استفاده کنیم، نه آنکه منتظر بمانیم تا عذاب الهی فرا رسد و آنگاه پشیمان شویم.
• ستم بر خویشتن (با گناه و کفر) و ستم بر دیگران، هر دو عاقبتی ناگوار دارند و سرانجام انسان را به ندامت و حسرت میکشانند؛ پس بهتر است پیش از فرا رسیدن روز حسرت، به اصلاح خود بپردازیم و از رحمت بیکران خداوند بهرهمند شویم که درِ توبه را تا لحظهی مرگ باز گذاشته است.