A'rof surasi — Oyat 66

Kalimalarning ma'nolari:

• الْمَلَأُ – qavmning katta-kichik, obro‘li va yetakchi kishilari.
• سَفَاهَةٍ – aqlning zaifligi, nodonlik, yengiltaklik va jaholat.
• لَنَظُنُّكَ – albatta, biz seni gumon qilamiz, ya’ni ishonamiz.

Tafsir:

Hud alayhissalomning qavmidan bo‘lgan katta-kichik, obro‘li va zodagon kishilar – ular Allohga va Uning payg‘ambariga iymon keltirishdan bosh tortgan holda kufrda davom etdilar – Hudga shunday dedilar: "Ey Hud! Biz seni, albatta, aqli zaiflik va nodonlikda deb bilamiz. Chunki sen ota-bobolaringning dinini tark etib, bizni butlarimizni tark etishga va yolg‘iz Allohga ibodat qilishga da’vat qilyapsan. Bu esa bizning nazarimizda aqlning kamchiligi va yengiltaklikdir. Shuningdek, biz seni, o‘zingning payg‘ambarman degan da’vongda, albatta, yolg‘onchilardan biri deb ham qat’iy gumon qilamiz va ishonamiz."

Ular Hud payg‘ambarning da’vatini rad etish uchun unga nisbatan aqlsizlik va yolg‘onchilik ayblarini qo‘ydilar. Holbuki, haqiqatda aqlsizlik va nodonlik ularning o‘zlarida edi, chunki ular o‘z qo‘llari bilan yasagan butlarga sig‘inishar, ularni yaratgan va ularga rizq bergan yagona Allohga ibodat qilishdan bosh tortardilar.

Foydalar:

• Payg‘ambarlar da’vat yo‘lida har doim qavmlarining yetakchilari tomonidan turli ayblovlar va haqoratlarga duch kelganlar. Bu esa haq yo‘lida sabr qilish va Allohning yordamiga ishonish zarurligini o‘rgatadi.
• Kufr yetakchilarining gap-so‘zlari va ayblovlari haqiqatning o‘zgarishiga sabab bo‘la olmaydi. Haq – bu Allohning hukmi va Uning payg‘ambarlari keltirgan narsadir.
• Bu oyatdan mo‘minlar uchun ibrat shuki, haq da’vat qiluvchi kishi qavmining katta-kichiklarining muxolifatidan qo‘rqmasligi kerak, balki Allohning roziligini qidirishi lozim.
• Kufr yetakchilarining o‘zlarini aqlli va dono deb hisoblashlari, haqiqatda esa ularning nodonligi va jaholati ularni butparastlikka olib borgani – aqlning haqiqiy mezonini ko‘rsatadi: aql – bu haqni qabul qilish va Allohga itoat etishdir.