Ma'orij surasi — Oyat 17

Kalimalarning ma'nolari:

• تَدْعُو: chaqiradi, chorlaydi.
• أَدْبَرَ: yuz o'girdi, orqasiga qaytdi (iymondan qochdi).
• تَوَلَّىٰ: yuz o'girdi, haqdan bosh tortdi.

Tafsir:

Bu oyatda do'zaxning ahvoli tasvirlanmoqda. Qiyomat kunida do'zax o'ziga chorlaydi, ya'ni o'ziga tomon tortadi. U kimni chaqiradi? Iymondan yuz o'girganlarni va haqdan bosh tortganlarni. Ya'ni, dunyoda Allohning birligiga, Rasulining da'vatiga quloq solmagan, iymon va toatdan qochgan kishilarni. Ular haqni eshitib, undan yuz o'girganlar, Allohning amrlariga bo'ysunmaganlar, mol-u davlatni yig'ib, xazinalariga joylab, Allohning haqqini (zakot, sadaqa) bermaganlardir. Do'zax ularni o'ziga chorlaydi va ularni azobga tortadi. Ba'zi ulamolar bu chorlash haqiqiy ma'noda ekanini, do'zax ularni ismlari bilan chaqirishini aytganlar. Yana ba'zilar esa bu "halok qiladi" degan ma'noni anglatishini ta'kidlaganlar. Qanday bo'lishidan qat'iy nazar, bu oyatda do'zaxning dahshatli manzarasi va undan qochishning iloji yo'qligi bayon qilinmoqda.

Foydalar:

1. Bu oyat mo'minlarga ogohlantirish beradi: kimki dunyoda haqdan yuz o'girsa, oxiratda uning oldiga do'zax kelib, uni o'ziga chorlaydi. Demak, har bir inson hozir, dunyoda turib, haqni qabul qilishi va Allohga itoat qilishi kerak.
2. Do'zaxning chorlashi — bu Allohning adolatining namoyonidir. Kimki dunyoda Allohning da'vatiga quloq solmagan bo'lsa, oxiratda do'zaxning da'vatiga duchor bo'ladi.
3. Bu oyat musulmonlarni mol-dunyoga berilib ketishdan ogohlantiradi. Mol yig'ishning o'zi ayb emas, lekin unda Allohning haqqini bermaslik va haqdan yuz o'girish — halokatga sabab bo'ladi.
4. Iymon va toat — bu najot yo'lidir. Kimki bu yo'ldan yursa, do'zaxning chorlovidan omon qoladi va jannatga yetishadi. Bu mo'minlar uchun katta bashorat va rag'batdir.