Muddassir surasi — Oyat 37

Kalimalarning ma’nolari:

• لِمَن شَاءَ – kim xohlasa, kim iroda qilsa.
• أَن يَتَقَدَّمَ – (imo-n va yaxshi amallar bilan) oldinga o‘tish, ya’ni Allohga yaqinlashish yo‘lida saboq olish.
• أَوْ يَتَأَخَّرَ – (kufr va gunohlar bilan) orqada qolish, ya’ni haqdan yuz o‘girish.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo o‘z bandalariga ogohlantirish va targ‘ib berish maqsadida, oxiratda ularni kutayotgan azob-uqubatlardan qo‘rqitib, ixtiyorlarini o‘zlariga qo‘yganini bayon qilmoqda. Ya’ni: “Ey insonlar! Sizlardan kim xohlasa, iymon keltirib, solih amallar qilish orqali Robbisi oldida yuksak darajalarga erishish uchun oldinga o‘tishi mumkin; kim xohlasa, kufr va gunohlarga berilib, haqdan orqada qolishi ham mumkin.” Bu oyat insonni majburlash yo‘qligini, balki unga iroda erkinligi berilganini va har kim o‘zi tanlagan yo‘lning natijasini ko‘rishini ta’kidlaydi. Bu yerda “oldinda bo‘lish” – Allohga itoat va taqvo yo‘lida sabr-qanoat bilan yurish, “orqada qolish” esa – gunoh va isyon botqog‘iga botishdir. Bu xitob har bir shaxsga qaratilgan bo‘lib, unda tahdid va ogohlantirish ma’nosi mavjud: kim yaxshilikni tanlasa, o‘z manfaati uchun tanlaydi, kim yomonlikni tanlasa, o‘z zarariga tanlaydi.

Foydalar:

• Inson iroda erkinligiga ega ekani va o‘z qilmishlari uchun mas’ul ekani o‘rgatiladi – bu insonni mas’uliyatli bo‘lishga undaydi.
• Har bir inson o‘z hayotida yaxshilik va yomonlik o‘rtasida tanlov qilishi kerakligi, bu tanlovning natijasi esa oxiratda ko‘rinishi eslatiladi.
• Oyat mo‘minlarga targ‘ib beradi: ular oldinga o‘tish, ya’ni Allohga yaqinlashish uchun harakat qilishlari kerak, bu ularni ibodat va toatga rag‘batlantiradi.
• Gunohkorlarga esa ogohlantirish: orqada qolish, ya’ni gunohda davom etish ularni halokatga olib boradi, bu esa tavbaga chorlaydi.
• Ushbu oyat Islomning adolatli ekanini ko‘rsatadi: hech kim majburan emas, balki ixtiyoriy ravishda yaxshilikni tanlab, saodatga erishish yo‘li ochiq qo‘yilgan.