سوره انشقاق — آیه 22

معانی کلمات:

• بَلِ: حرف اضراب است که برای ردّ و انصراف از مطلب پیشین به کار میرود.
• الَّذِينَ كَفَرُوا: کسانی که به خدا و رسولش کفر ورزیدند و حق را پوشاندند.
• يُكَذِّبُونَ: تکذیب میکنند، دروغ میشمارند (قرآن و روز قیامت را).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه در آیات پیشین سخن از حال مؤمنان و کافران در روز قیامت به میان آورد، در این آیه دلیل اصلی انکار و سرپیچی کافران را بیان میکند و میفرماید: نه اینگونه نیست که آنها به دلیل نبودن دلیل یا ابهامی در حق، ایمان نیاورند؛ بلکه حقیقت آن است که کافران، با وجود روشن شدن آیات و نشانههای حق، عالماً و عامداً به تکذیب قرآن و روز رستاخیز میپردازند. آنها نه تنها از روی نادانی، بلکه از سر عناد و لجاجت، حق را انکار میکنند و در برابر آن میایستند. این تکذیب، صفت ذاتی و خوی همیشگی آنها شده است؛ به گونهای که هرگاه آیهای برایشان خوانده شود، آن را دروغ میشمارند و از پذیرش آن سرباز میزنند، در حالی که در دل خود به درستی آن یقین دارند. بنابراین، مشکل آنها عدم شناخت حق نیست، بلکه دشمنی و سرکشی در برابر حق است.

فواید و پیامهای آیه:

• کفر و تکذیب، ریشهای در عناد و لجاجت دارد، نه در جهل و نادانی؛ زیرا بسیاری از کافران، حق را میشناسند اما به دلیل تکبّر یا منافع دنیوی، آن را انکار میکنند.
• ایمان، امری قلبی و اختیاری است؛ خداوند کسی را مجبور به ایمان نمیکند، اما کسی که با علم و آگاهی، حق را رد کند، سزاوار عذاب است.
• این آیه تسلّیای برای پیامبر اکرم (ص) و مؤمنان است که اگر کافران تکذیب میکنند، ناراحت نباشند؛ چرا که این رفتار، خصلت دیرینه آنان است و پیام حق، رساتر از آن است که با انکار منکران، از ارزش آن کاسته شود.
• انسان باید از صفت تکذیب و انکار حق بپرهیزد و در برابر آیات الهی، خاضع و تسلیم باشد، تا در زمره کسانی قرار گیرد که در آخرت پاداشی بیپایان دارند.