سوره فجر — آیه 16

معانی کلمات:

• ابْتَلَاهُ: او را آزمایش کرد و امتحان نمود.
• قَدَرَ عَلَیْهِ رِزْقَهُ: روزی او را تنگ و محدود ساخت.
• أَهَانَنِ: مرا خوار و ذلیل کرد.

تفسیر آیه:

و اما هنگامی که خداوند او را با فقر و تنگدستی آزمایش کند و روزیاش را بر او تنگ و محدود گرداند، این بندهی ناسپاس گمان میکند که این تنگی روزی به دلیل خواری و بیارزشی او نزد پروردگار است، پس با ناخشنودی و اعتراض میگوید: «پروردگارم مرا خوار و ذلیل کرده است.» در حالی که این تصور او کاملاً اشتباه است؛ زیرا خداوند بندگانش را به وسیلهی فقر و ثروت میآزماید و تنگی روزی نه نشانهی خواری است و نه فراخی آن نشانهی کرامت و ارزشمندی نزد خداوند.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان مؤمن باید بداند که ثروت و فقر، هر دو وسیلهی آزمایش الهی هستند و نه معیار محبت یا خشم خداوند.
• رزق و روزی تنها به دست خداوند است و او هر کس را که بخواهد، روزیِ گسترده یا تنگ میبخشد؛ پس نباید دل به مال دنیا ببندیم و یا از فقر ناامید شویم.
• از این آیه میآموزیم که در برابر قضا و قدر الهی، باید راضی و صبور باشیم و هرگز به درگاه خداوند اعتراض نکنیم؛ چرا که او حکیم و داناست و مصلحت بندگانش را بهتر از خودشان میداند.
• این آیه ما را به توحید افعالی دعوت میکند؛ یعنی باور داشته باشیم که همهی امور به دست خداوند است و او در هر حال، بر بندگانش مهربان و لطف او شامل حال مؤمنان است، چه در سختی و چه در آسانی.