Fəcr surəsi — Ayə 5

1. Bəzi kəlmələrin mənası:

• هَلْ (həl): sual bildirir, burada təsdiq və təqrir mənasında işlənmişdir — yəni "məgər yoxdur?" mənasında.
• ذَٰلِكَ (zalikə): "o" — yəni əvvəlki ayələrdə qeyd olunan andlar (fəcr, on gecə, cüt və tək, keçib gedən gecə).
• قَسَمٌ (qəsəm): and, andiçmə.
• لِّذِي حِجْرٍ (li-zī hicr): "hicr" sahibi üçün. "Hicr" burada ağıl, düşüncə, idrak mənasındadır. Yəni "ağıl sahibi olan kəs üçün".

1. Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu ayədə insanı düşünməyə və öyüd-nəsihət götürməyə dəvət edir. Əvvəlki ayələrdə Allah-Təala fəcr vaxtına, Zilhiccə ayının ilk on gecəsinə, cüt və tək olana, keçib gedən gecəyə and içmişdir. Bu andlar təsadüfi deyil — onların hamısında böyük hikmətlər və dəlillər vardır.

Bu ayədə isə Allah buyurur: "Məgər bütün bunlarda ağıl sahibi üçün kifayət edən bir and yoxdurmu?" Yəni, ey insan! Sən bu andların böyüklüyünü və arxasındakı hikməti düşünsən, görərsən ki, bunlar Allahın qüdrətinə, elminə və hikmətinə dəlalət edən açıq-aydın nişanələrdir. Ağıl sahibi olan kəs bu dəlillərdən ibrət götürər, özünü pis əməllərdən çəkindirər və Allahın ayələri üzərində dərindən düşünər.

Bu ayə bizə öyrədir ki, iman yalnız təqlidlə deyil, düşünmə və dərk etmə ilə də möhkəmlənir. Allah-Təala bizə ağıl verib ki, onun yaradılışındakı əlamətləri görək, tanıyaq və Ona şükr edək. Hər bir fəcr açılışı, hər bir gecənin keçişi, gündüzün və gecənin növbələşməsi — bunların hamısı Uca Yaradanın varlığına və birliyinə şahiddir.

Ey ağıl sahibi! Qəlbinizi bu ayələrin nuruna açın, Allahın kəlamını düşünərək oxuyun. Çünki Quran ağıl sahiblərini doğru yola yönəldən, qəlbləri nurlandıran və insanı dünya və axirət səadətinə aparan ilahi bir hidayət kitabıdır. Gəlin bu dəvətə qulaq asaq və Allahın ayələrindən ibrət götürən ağıllı qullardan olaq!