سوره فجر — آیه 5

معانی کلمات:

• حِجر: به معنای عقل و خرد است. در اصل به معنای منع و بازداشتن است و به عقل «حِجر» گفته میشود چون انسان را از کارهای ناروا بازمیدارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در آیات پیشین به پدیدههای عظیم و مهمی سوگند یاد کرده است: به سپیدهدم، به شبهای دهگانه (دهه اول ذیالحجه)، به جفت و طاق، و به شب وقتی که حرکت میکند و سپری میشود. حال در این آیه میفرماید: آیا در این سوگندها برای صاحب خرد و اندیشهای که اهل تدبر باشد، قسم و دلیل کافی و قانعکنندهای وجود ندارد؟!

یعنی ای انسان خردمند! این همه تأکید و سوگندهای پیاپی بر امور مهم، نشاندهنده عظمت و اهمیت مطلبی است که خداوند بر آن قسم یاد کرده است. این قسمها برای کسی که عقل سلیم داشته باشد و در آیات الهی بیندیشد، کاملاً قانعکننده و بازدارنده از گناه و غفلت است. پس ای صاحب خرد، بیدار شو و به این نشانههای بزرگ توجه کن و از آنها پند بگیر.

فواید و پیامهای آیه:

• ارزش والای عقل و خرد: خداوند متعال عقل را اینقدر ارزشمند میداند که آن را معیار پذیرش و درک حقایق قرار داده و تنها صاحبان خرد را مخاطب این سؤال قرار میدهد. این نشان میدهد که اسلام دین تعقل و اندیشه است و انسان را به تفکر دعوت میکند.
• اهمیت تدبر در آیات الهی: قرآن کریم انسان را به اندیشیدن در نشانههای آفرینش و آیات الهی فرا میخواند و کسی که اهل تفکر باشد، با دیدن این همه عظمت، به عظمت خالق پی میبرد و در برابر او خاشع میشود.
• محبت و انس با قرآن: این آیه نشان میدهد که قرآن با زبان استدلال و منطق با انسان سخن میگوید و او را به تفکر دعوت میکند، نه اینکه صرفاً امر و نهی کند. این سبک بیان، محبت انسان را به قرآن جلب میکند و او را به تدبر بیشتر در این کتاب آسمانی ترغیب مینماید.
• بیداری وجدان و دوری از غفلت: سوگندهای پیاپی خداوند، زنگ بیدارباشی برای انسان غافل است تا از خواب غفلت بیدار شود و به فکر عاقبت خویش باشد و از گناهان بازایستد.