سوره فجر — آیه 9

معانی کلمات:

• ثَمود: نام قوم صالح پیامبر علیه‌السلام.
• جابُوا: شکافتند، بریدند (از ریشه «جَوب» به معنای قطع کردن و شکافتن).
• الصَّخر: سنگ‌های سخت و بزرگ.
• الواد: وادی، درّه و سرزمین میان دو کوه (منظور وادیالقُری و سرزمین حِجر است).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر سرگذشت قوم عاد، به سرگذشت قوم ثمود اشاره می‌کند و می‌فرماید: «و نیز (بنگر که) با قوم ثمود چه کرد؟ همان‌ها که در آن درّه وسیع، سنگ‌های سخت کوه‌ها را می‌شکافتند و با مهارت تمام، از دل کوه‌ها خانه‌هایی برای خود می‌تراشیدند.» این قوم با وجود این قدرت و توانایی شگفت‌انگیز در ساختن بناهای سنگی و استحکامات عظیم، چون دعوت پیامبرشان صالح علیه‌السلام را نپذیرفتند و به جای شکر این نعمت‌ها، به طغیان و سرکشی ادامه دادند، عذاب الهی آنان را فروگرفت و نابودشان کرد. این آیه در ادامه بیان سرنوشت اقوام پیشین است تا عبرتی برای مشرکان قریش باشد که با دیدن آثار ویرانه‌های آنان، به قدرت خداوند پی ببرند و از تکذیب پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم دست بردارند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. عبرت‌گیری از تاریخ: قرآن کریم سرگذشت اقوام پیشین را برای ما بازگو می‌کند تا با نگریستن به عاقبت آنان، از تکرار خطاهایشان پرهیز کنیم و بدانیم که قدرت و ثروت هیچ‌کس را از عذاب الهی نجات نمی‌دهد.
2. نشانه‌های قدرت خداوند در طبیعت: توانایی انسان در شکافتن کوه‌ها و ساختن بناهای عظیم، خود نشانه‌ای از قدرت و لطف خداوند است که این مهارت و نیرو را به بشر عطا کرده؛ اما اگر این نعمت‌ها به جای شکر، زمینه غرور و طغیان شود، مایه هلاکت خواهد بود.
3. هشدار به مغروران: این آیه به همه انسان‌ها در هر عصر و زمانی هشدار می‌دهد که به داشته‌های مادی و پیشرفت‌های خود مغرور نشوند و بدانند که تنها ایمان و اطاعت از فرمان الهی، مایه نجات و سعادت است.
4. عدالت و سنت الهی: خداوند با هیچ قومی برخورد ظالمانه نمی‌کند؛ بلکه پس از اتمام حجت و فرستادن پیامبران، اگر قومی بر گناه و سرکشی اصرار ورزید، عذاب او بر اساس عدالت و حکمت الهی نازل می‌شود.