سوره شمس — آیه 8

معانی کلمات:

• أَلْهَمَهَا: به او الهام کرد، فهماند و درک آن را در وجودش قرار داد.
• فُجُورَهَا: گناهان و راههای بدی و نافرمانی.
• تَقْوَاهَا: پرهیزگاری و راههای خیر و اطاعت.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر سوگندهای پرشمار به آفریدههای بزرگ خود، به یکی از شگفتانگیزترین جلوههای آفرینش اشاره میکند: روح انسان. خداوند به هر نفسی توانایی درک و تشخیص داد و به او الهام کرد که چه چیزهایی بد و زیانآور است (فجور) و چه چیزهایی خوب و سودمند است (تقوا). این الهام بدان معناست که خداوند در سرشت انسان، نیروی تمیز دادن خیر از شر و خوب از بد را قرار داده است؛ به گونهای که انسان بدون نیاز به آموزگار بیرونی، میتواند راه درست را از نادرست بازشناسد. این الهام، هم شامل شناخت عقلی است و هم شامل آگاهی درونی و وجدانی که انسان را به سوی کارهای نیک فرا میخواند و از زشتیها بازمیدارد. بنابراین، انسان موجودی مسئول و مختار است که با داشتن این بینش الهی، میتواند راه سعادت یا شقاوت را برگزیند.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند هیچ انسانی را بدون راهنما و شناخت رها نکرده است؛ بلکه با الهام فجور و تقوا، ابزار تشخیص حق از باطل را در وجود همه نهاده است.
• انسان موجودی شریف و گرانقدر است که خداوند او را شایسته دریافت چنین الهام والایی دانسته است؛ پس نباید خود را با گناه و نافرمانی پست گرداند.
• این آیه نشان میدهد که دین اسلام با فطرت انسانی هماهنگ است و دعوت به تقوا، دعوتی است مطابق با سرشت پاک آدمی.
• مسئولیت انسان در برابر اعمالش کاملاً عادلانه است؛ زیرا او با داشتن این آگاهی درونی، دیگر عذری برای گناه ندارد و میتواند با تکیه بر این نیروی الهی، به بالاترین درجات کمال برسد.