سوره حجر — آیه 26

معانی واژگان:

• صَلْصَال: گِلِ خشکیدهای که به هنگام تکان دادن یا ضربه، صدایی از آن برمیخیزد.
• حَمَإٍ: گِلِ سیاه و بدبو که رنگ و بوی آن تغییر کرده باشد.
• مَسْنُون: به معنای تصویرشده و شکلدادهشده به شکل انسان، یا گِلِ بدبویی که مدتی مانده و بو گرفته است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از مراحل آفرینش انسان اشاره میکند و میفرماید: «و به یقین، ما انسان (آدم علیهالسلام) را از گِلِ خشکیدهای که از گِلِ سیاه و بدبوی تغییر یافته گرفته شده بود، آفریدیم.» این گِل ابتدا خاکی بود که با آب مخلوط شد و به گِلِ چسبناک تبدیل گردید، سپس مدتی ماند تا رنگ و بوی آن تغییر کرد و به گِلِ سیاه و بدبو تبدیل شد، و پس از آن خشک شد و به شکل گِلِ خشکیدهای درآمد که اگر به آن ضربه وارد میشد، صدایی از آن برمیخاست. این بیان نشاندهندهی مراحل تدریجی آفرینش نخستین انسان است و اینکه آفرینش او از پستترین مادهها آغاز شد تا قدرت و حکمت خداوند آشکار گردد. ذکر این مراحل، هم عظمت خالق را مینمایاند و هم به انسان یادآوری میکند که از چه مبدأ پستی آفریده شده و نباید در برابر پروردگارش تکبر ورزد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به انسان میآموزد که سرآغاز آفرینش او از گِلِ ناچیز و بدبو بوده است، پس هرگونه تکبر و خودبرتربینی در برابر خدا و بندگانش بیمورد و ناپسند است.
• شناخت مراحل آفرینش انسان، ایمان به قدرت بینهایت خداوند را تقویت میکند؛ چرا که از مادهای پست، موجودی اینچنین شگفتانگیز و کامل آفریده است.
• این آیه انسان را به شکرگزاری در برابر نعمت حیات و آفرینش دعوت میکند و او را به تواضع و فروتنی در برابر خالق خویش فرا میخواند.
• یادآوری این حقیقت که انسان از خاک آفریده شده، او را به آخرت و بازگشت به سوی خداوند متوجه میسازد و او را از دلبستگی به دنیا و مادیات بازمیدارد.