Аль-Хиджр сүресі — Аят 93

1. Сөздердің мағынасы:

• عَمَّا — «нәрсе туралы», «не істегендері жайында» дегенді білдіреді. Бұл жерде сұрақ қою, есеп беру мағынасында қолданылып тұр.
• كَانُوا — «олар болды», яғни өткен шақта жасалған іс-әрекеттерді білдіреді.
• يَعْمَلُونَ — «істеп жүрген болатын», «жасап жүрген істері» деген мағынаны береді.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят «әл-Хижр» сүресінің 92–93-аяттарының жалғасы ретінде келеді. Алдыңғы аятта Алла Тағала: «Раббыңмен ант етемін, Біз олардың барлығын сұраққа тартамыз» деп айтқан. Ал осы аят сол сұрақтың мәнін ашып тұр: олар қиямет күнінде дүниеде жасаған барлық істері үшін есеп береді.

Бұл жерде сұрақ қою «сұрау» мағынасында емес, «есепке тарту, жауапкершілікке тарту» мағынасында түсіндіріледі. Себебі Алла Тағала бәрін біледі, Оған ештеңе жасырын емес. Бірақ қиямет күнінде адамдар өз істерінің есебін беруге мәжбүр болады, бұл — әділ соттың көрінісі.

Тәпсіршілердің басым көпшілігі бұл аяттың жалпы мағынасын былай түсіндіреді: мұсылмандар мен кәпірлер, мүміндер мен күнәһарлар — барлығы да Алланың алдында өз істері үшін жауап береді. Атап айтқанда, бұл аят Құранды бөлшектеп, оның бір бөлігіне сеніп, екінші бөлігін жоққа шығарған, оны өзгертуге, бұрмалауға әрекет еткен адамдар туралы айтылып отыр. Олар сондай-ақ пұттарға табынып, түрлі күнәлар мен қылмыстарды жасаған болатын. Осы аят солардың барлық істері үшін есеп беретінін ескертеді.

Бұл аятта қорқыту мен ескерту бар: адамды жаман істерден тыйып, жақсылыққа шақырады. Өйткені әрбір адам бір күні өз ісінің есебін беретінін білсе, ол жамандықтан сақтанып, жақсылыққа ұмтылады.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Есеп беру шындығы: Әр адам қиямет күнінде дүниеде жасаған барлық ісі үшін Алланың алдында есеп береді. Бұл — әділдіктің кепілі.
• Жауапкершілік сезімі: Осы аят адамды өз істеріне мұқият болуға, әрбір қадамын ойлап басуға шақырады.
• Құранға деген құрмет: Құранды бөлшектеуге, бұрмалауға, өзгертуге болмайтынын бұл аят ескертеді. Құран — Алланың сөзі, оны толық қабылдау — әр мұсылманның парызы.
• Тәубеге шақыру: Егер адам өткенде қателік жасаса, ол тәубе етіп, Аллаға қайтуы керек. Алла — Рахымды, Кешірімді.
• Исламның әділдігі: Ислам әр адамды өз ісі үшін жауапты етеді, ешкім басқаның күнәсін арқаламайды. Бұл — әділдік пен жауапкершіліктің діні.
• Қияметке сену: Қиямет күніне сену адамды тәрбиелейді, оны жақсылыққа бастайды және жамандықтан тыйып, сабырлы болуға үйретеді.

Осы аят арқылы әр мұсылман өз өміріндегі әрбір ісін ойлап, Алланың разылығы үшін жақсылық жасауға ұмтылуы керек. Құран — тура жол, оны толық қабылдап, оған сай өмір сүру — бақыттың кілті.