سوره حجر — آيت 93

1) لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• عَمَّا: اهو ”عَن مَا“ جو مرڪب آهي، معنيٰ ”ان بابت“ يا ”ان کان“.
• كَانُوا: اهي هئا / اهي رهيا.
• يَعْمَلُونَ: اهي ڪم ڪندا هئا / اهي عمل ڪري رهيا هئا.

هن آيت ۾ لفظ ”عَمَّا“ ۾ ”مَا“ موصوله آهي، جيڪا انهن سڀني ڪمن ڏانهن اشارو ڪري ٿي، جيڪي ڪافر دنيا ۾ ڪندا رهيا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت سوره حجر جي آخري حصن مان آهي. ان کان اڳ واري آيت ۾ الله تعاليٰ پنهنجي ذات جو قسم کڻي فرمايو ته هو يقيناً سڀني کان پڇا ڳاڇا ڪندو ۽ هر هڪ کي ان جي عمل جو بدلو ڏيندو. پوءِ هن آيت ۾ ان پڇا ڳاڇا جي موضوع کي بيان ڪيو ويو آهي ته اهو حساب ڪتاب انهن سڀني ڪمن بابت هوندو، جيڪي اهي دنيا ۾ ڪندا رهيا.

ان جو مطلب هي آهي ته قيامت جي ڏينهن الله تعاليٰ هر انسان کان سندس دنيا جي زندگيءَ ۾ ڪيل سڀني عملن بابت پڇندو. ڪافرن کان خاص طور تي انهن جي ڪفر، شرڪ، بت پرستي، قرآن مجيد کي ٽڪرن ۾ ورهائڻ، ان ۾ تحريف ۽ تبديلي ڪرڻ، ۽ ٻين سڀني گناهن ۽ نافرمانين بابت پڇيو ويندو. مؤمنن کان به سندن عملن بابت پڇا ٿيندي، ته انهن الله جي حڪمن کي ڪيئن مڃيو ۽ ڪيئن عمل ڪيو.

هي آيت هڪ وڏي تنبيهه ۽ ڊيڄاريندڙ پيغام آهي ته ڪو به عمل الله جي حساب کان لڪل ناهي. هر ننڍو وڏو عمل لکيو پيو وڃي ۽ قيامت جي ڏينهن ان جو بدلو ڏنو ويندو. اهو ئي سبب آهي جو انسان کي گهرجي ته دنيا ۾ ئي پنهنجن عملن جي اصلاح ڪري ۽ نيڪ عملن ڏانهن رجوع ڪري.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• حساب ڪتاب جو يقين: هي آيت اسان کي يقين ڏياري ٿي ته قيامت جو ڏينهن ۽ حساب ڪتاب بلڪل حق آهي. ڪو به شخص ان کان بچي نٿو سگهي.
• عملن جي ذميواري: هر انسان پنهنجي عملن جو پاڻ ذميوار آهي. ڪنهن ٻئي جو عمل ڪنهن ٻئي تي نه رکيو ويندو.
• الله جي عدل ۽ حڪمت: الله تعاليٰ جو هر فيصلو عدل ۽ حڪمت تي ٻڌل هوندو. هو ظلم نه ڪندو ۽ نه ئي ڪنهن تي زيادتي ڪندو.
• توبهه ۽ اصلاح جو موقع: جيئن ته هي آيت دنيا ۾ ڪيل عملن بابت آهي، ان ڪري اهو اسان لاءِ وڏي رحمت جو پيغام آهي ته اسان وٽ اڃا توبهه ۽ اصلاح جو موقعو موجود آهي. اسان کي گهرجي ته وقت ضايع ڪرڻ کان سواءِ پنهنجي زندگيءَ ۾ نيڪ عملن کي شامل ڪريون.
• قرآن جي حفاظت جو سبق: ڪافرن قرآن مجيد ۾ تحريف ۽ تبديلي جي ڪوشش ڪئي، پر الله تعاليٰ ان جي حفاظت جو ذمو پاڻ کنيو آهي. اهو اسان لاءِ سبق آهي ته قرآن مجيد جي تعظيم ۽ احترام ڪرڻ اسان جو فرض آهي.
• اسلام ڏانهن رغبت: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسلام اهو دين آهي، جيڪو انسان کي انصاف، ذميواري ۽ آخرت جي حساب ڪتاب جو شعور ڏئي ٿو. اهڙو دين ئي انسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جو ضامن آهي.