سوره نحل — آيت 43

1) ڪجهہ لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• رِجَالًا: ماڻهو، انسان (ملائڪ نه).
• نُّوحِي إِلَيْهِمْ: اسان انهن ڏانهن وحي موڪليندا آهيون.
• أَهْلَ الذِّكْرِ: ذڪر وارا، يعني اهلِ ڪتاب (يهود ۽ نصارىٰ)، يا علم وارا عالم.
• لَا تَعْلَمُونَ: توهان نه ٿا ڄاڻو.

2) تفسير:

اي پيغمبر! توهان کان اڳ به اسان جيڪي به رسول موڪليا، سي سڀ انسان هئا، ملائڪ نه هئا، ۽ اسان انهن ڏانهن وحي موڪليندا هئاسين. قريش جا مشرڪ اهو مڃڻ لاءِ تيار نه هئا ته رسول انسان ٿي سگهي ٿو، انهن چيو هو ته الله وڏو آهي ان کان ته سندس رسول انسان هجي، انهن چاهيو هو ته ڪو ملائڪ رسول ٿي اچي. انهن کي جواب ڏنو ويو ته جيڪڏهن توهان کي خبر ناهي ته اڳ ۾ گذريل انبين جي باري ۾، ته اهلِ ڪتابن (يهودن ۽ نصارىٰ) کان پڇو، اهي توهان کي ٻڌائيندا ته سڀئي انبيا انسان هئا، ملائڪ نه هئا. هيءَ آيت عام آهي، يعني هر اهڙي ديني مسئلي ۾ جنهن جو علم انسان کي نه هجي، ته هن کي گهرجي ته عالمن ۽ ڄاڻن وارن کان پڇي ۽ سکي. ان ۾ اهو به ثابت ٿئي ٿو ته عام دعوت لاءِ الله تعاليٰ نه ڪنهن عورت کي نبي بڻايو ۽ نه ڪنهن ملائڪ کي رسول بڻايو.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي حڪمت ۾ اهو شامل آهي ته رسول انسانن مان هجن، ته جيئن ماڻهو انهن سان آسانيءَ سان رابطو ڪري سگهن ۽ انهن جي زندگيءَ مان عملي نمونو وٺي سگهن.
• علم جي طلب ۽ اهلِ علم کان پڇڻ جي ترغيب ملي ٿي. جيڪڏهن ڪنهن کي ڪا ڳالهه نه اچي ته ان کي گهرجي ته عالمن کان پڇي، نه ته پنهنجي اڻڄاڻائي ۾ انڪار ڪري.
• قرآن مجيد ۾ اڳين قومن ۽ انبين جي تاريخ جو ذڪر آهي، جيڪو انسان لاءِ هدايت ۽ نصيحت جو سبب آهي.
• هيءَ آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۾ علم ۽ تحقيق جي وڏي اهميت آهي، ۽ اڻڄاڻائي ۾ ضد ڪرڻ بدران سکڻ ۽ سمجهڻ گهرجي.
• الله تعاليٰ جي طرفان رسولن جو انسانن مان هجڻ رحمت آهي، ڇاڪاڻ ته انسان انسان جي حالت سمجهي ٿو ۽ ان کي پنهنجي مثال سان هدايت ڏئي ٿو.