سوره اسراء — آیه 53

معانی کلمات:

• يَنزَغُ: به معنای فساد افکندن، برانگیختن و شعلهور کردن شر و دشمنی است.
• عَدُوًّا مُّبِينًا: دشمنی که دشمنیاش آشکار و روشن است و هیچ شکی در آن نیست.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به بندگان مؤمن من بگو که در گفتگوها و برخوردهایشان با دیگران — بهویژه با کسانی که با آنان بدی میکنند — بهترین و نیکوترین سخن را برگزینند و از گفتار زشت و تند پرهیز کنند. چرا که اگر آنان سخن نیک نگویند و در برابر بدی، بدی کنند، شیطان در میان آنان فتنه و فساد برمیانگیزد و کینه و دشمنی را شعلهور میسازد. شیطان همواره در کمین است تا با یک کلمه ناشایست، آتش اختلاف را میان مردم روشن کند و زندگی دنیوی و اخروی آنان را تباه سازد. همانا شیطان برای انسان دشمنی آشکار و روشن است که عداوتش پنهان نیست؛ پس مؤمن باید هوشیار باشد و با گفتار نیک، راه را بر نفوذ او ببندد. در شأن نزول این آیه آمده است که مشرکان مسلمانان را آزار میدادند و مسلمانان از این آزارها شکایت کردند؛ خداوند به آنان فرمان داد که در برابر بدی، با نیکی پاسخ دهند و به آنان بگویند: «خداوند شما را هدایت کند» و با آنان درگیر نشوند تا شیطان نتواند میان آنان فساد کند.

فواید و پیامهای آیه:

• گفتار نیک، سپری در برابر وسوسههای شیطان و کلید آرامش در روابط اجتماعی است؛ چرا که شیطان از کلمات تند و زشت بهره میبرد تا دشمنی بیافریند.
• مؤمن باید در برابر آزار دیگران، بردباری و اخلاق نیکو پیشه کند و با پاسخ نیک، دشمن را به دوست تبدیل نماید.
• این آیه به ما میآموزد که دشمنی شیطان با انسان نه پنهان است و نه کوچک؛ پس باید همواره مراقب دامهای او باشیم و با ذکر و اخلاق نیک، خود را از شر او در امان داریم.
• اسلام دین محبت و مداراست؛ حتی در سختترین شرایط، مسلمان را به بهترین گفتار دعوت میکند تا جامعهای سرشار از مهر و صفا بسازد و این زیبایی اخلاق اسلامی را در برابر جهانیان به نمایش میگذارد.