سوره اسراء — آیه 63

معانی کلمات:

• اذهب: برو، دور شو (خطاب تهدیدی به ابلیس).
• تَبِعَک: از تو پیروی کند، از تو اطاعت نماید.
• جَزَاءً مَّوْفُورًا: پاداشی کامل و تمام، بدون کم و کاست.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه ابلیس درخواست مهلت تا روز قیامت کرد و سوگند یاد نمود که بنیآدم را گمراه خواهد کرد، به او فرمود: «برو!» این فرمان، هم اذن به ادامهٔ حیات اوست و هم تهدیدی شدید. سپس فرمود: هر کس از ذریّهٔ آدم از تو پیروی کند و به دنبال وسوسههایت برود، بداند که جهنم، سزای تو و سزای آنان است. این جزا، نه تنها برای ابلیس، بلکه برای همهٔ پیروانش، پاداشی است کامل و تمام، بدون هیچ نقصان و کاستی. یعنی عذاب جهنم به اندازهای است که هیچ بخشی از آن کم نمیگذارد و تمام اعمال بدشان را در بر میگیرد. این جمله، هم تهدیدی برای ابلیس است و هم هشداری برای انسانها که مبادا فریب او را بخورند، چرا که عاقبت این پیروی، جز آتش سوزان و عذابی بیپایان نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. هشدار جدی به بشریت: این آیه به انسانها میآموزد که دشمن اصلی آنان، شیطان است و پیروی از او، عاقبتی جز عذاب جهنم ندارد. پس باید هوشیار باشند و از وسوسههای او دوری کنند.
2. عدالت الهی: خداوند هرگز به کسی ظلم نمیکند؛ بلکه جزای کسانی که آگاهانه راه شیطان را برمیگزینند، عادلانه و کامل است. این نشان میدهد که خداوند در عین مهربانی، در برابر گناهان، سختگیر و عادل است.
3. آزادی انتخاب انسان: خداوند ابلیس را به حال خود رها کرد تا انسانها با اختیار خود، راه حق یا باطل را برگزینند. این آزمایش، زمینهٔ رشد و تعالی انسانها را فراهم میکند و ارزش ایمان و اطاعت را آشکار میسازد.
4. امید به رحمت الهی: با وجود این تهدید، در آیات دیگر قرآن، درِ توبه و بازگشت به سوی خداوند باز است. انسان هرگز نباید از رحمت خدا ناامید شود، بلکه باید با توبه و عمل صالح، خود را از دام شیطان رهایی بخشد و به سوی پروردگار مهربان بازگردد.