Аль-Исра сүресі — Аят 91

1. Сөздердің мағынасы:

• جَنَّةٌ: бақ, бақша.
• نَخِيلٍ: құрма ағаштары.
• عِنَبٍ: жүзім.
• تُفَجِّرَ: ағызу, жару, бұлақ қылып шығару.
• الْأَنْهَارَ: өзендер, өзендерді.
• خِلَالَهَا: оның ортасында, арасында.
• تَفْجِيرًا: қатты ағызу, мол етіп ағызу.

1. Тәпсір:

Бұл аят Мекке мүшріктерінің Пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қойған талаптарының бірін баяндайды. Олар: «Сенде құрма мен жүзім өсетін бақ болып, оның ортасынан өзендерді мол етіп ағызсаң...» деп, керемет белгілерді талап етті. Яғни олар тек қана діни дәлелмен қанағаттанбай, көзбен көретін, дүниелік мойынсұнуға мәжбүр ететін ғажайыптарды сұрады. Алла Тағала бұл талаптарын Пайғамбарына хабар етіп, олардың қыңырлығы мен талаптарының шексіздігін көрсетті.

Бұл аяттағы «бақ» — жеміс ағаштары, әсіресе құрма мен жүзім сияқты игілікті өнімдер өсетін бақша. «Оның ортасынан өзендерді мол етіп ағызу» — бақтың ішінен су ағатын арналар жасап, суды молынан жеткізу. Бұл — адам баласының ең бағалы деп санайтын дүниелік игіліктерінің бірі. Мүшріктер осыны талап етіп, «сонда саған сенеміз» деді. Алайда бұл талаптары — сенімге деген шынайы ұмтылыс емес, қыңырлық пен өздерін жоғары ұстаудың көрінісі еді. Өйткені оларға Құранның аяттары, Пайғамбардың шынайылығы мен ақиқатын дәлелдейтін айқын белгілер келген болатын. Сондықтан Алла Тағала олардың бұл талаптарын қабыл етпеді, себебі мұндай ғажайыптарды талап ету — иман келтірудің шарты емес, керісінше, қыңырлық пен өзін жоғары санаудың белгісі.

1. Пайдалы қорытындылар:

• Иман — көзбен көрген ғажайыптарға ғана негізделмейді, ол ақыл мен дәлелге, шынайы ізденіске негізделеді.
• Алла Тағала Пайғамбарына қарсылардың талаптарын жеткізіп, оған жұбаныш берді: бұл талаптар сенің шынайылығыңа күмән емес, олардың қыңырлығынан туындаған.
• Дүниелік игіліктерді (бақ, өзен, жеміс) талап ету — иманның мәні емес, ол — жүректің қатыгездігі мен ақиқаттан жалтарудың белгісі.
• Құран — адамды ойлануға, ақылды пайдалануға шақырады, тек сезімге ғана емес.
• Ислам — ақиқат пен дәлелге негізделген дін, ол адамды шынайы ізденіске, жүректі тазартуға шақырады.
• Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сабырлылығы мен Аллаға деген сенімі — үлгі. Ол қарсылардың қыңырлығына қарамастан, өз міндетін адал атқарды.