સૂરા અલ-બકરા — આયત 37

શબ્દોના અર્થ:

• فَتَلَقَّىٰ: તો સ્વીકાર્યું, પ્રાપ્ત કર્યું — અર્થાત્ સમજણપૂર્વક કબૂલ કર્યું અને ગ્રહણ કર્યું.
• كَلِمَاتٍ: કેટલાક શબ્દો, જે ਦુઆ (પ્રાર્થના)ના શબ્દો હતા.
• فَتَابَ عَلَيْهِ: તો તેના પર કૃપા કરીને તેની તૌબા કબૂલ કરી, તેને માફ કરી દીધો.
• التَّوَّابُ: ખૂબ તૌબા કબૂલ કરનાર.
• الرَّحِيمُ: અત્યંત દયાળુ.

આયતની તફસીર:

હઝરત આદમ (અ.સ.) ને શેતાનના ધોંસાથી જે ભૂલ થઈ ગઈ, તેના પછી અલ્લાહ તઆલાએ તેમને કેટલાક શબ્દો શીખવ્યા અને તેમના દિલમાં ઉતાર્યા. આ શબ્દો એવા હતા જેમાં તેમણે પોતાની ભૂલનો એતરાફ કરીને અલ્લાહ પાસે માફી માંગી. આ શબ્દો સૂરહ અલ-આરાફની આયત નંબર ૨૩માં આવેલા છે: "અય અમારા રબ! અમે અમારી જાત પર જુલમ કર્યો, જો તું અમને માફ ન કરે અને અમારા પર દયા ન કરે, તો અમે ચોક્કસ નુકસાન પામનારાઓમાંથી થઈ જઈશું."

આદમ (અ.સ.) એ આ શબ્દોને પૂરી નમ્રતા અને સમજણ સાથે સ્વીકાર્યા, પોતાના પાલનહાર સમક્ષ પોતાની ભૂલનો ઇકરાર કર્યો અને માફી માંગી. ત્યારે અલ્લાહ તઆલાએ તેમની તૌબા કબૂલ કરી, તેમને માફ કરી દીધા અને તેમના પર કૃપા કરી. નિઃશંક અલ્લાહ તઆલા પોતે જ ખૂબ તૌબા કબૂલ કરનાર અને અત્યંત દયાળુ છે — જે પણ પોતાના પાપથી સાચા દિલથી પસ્તાવો કરીને તેની તરફ પાછો ફરે, તેની તૌબા તે કબૂલ કરે છે અને તેના પર દયા કરે છે.

આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. અલ્લાહની દયા અને માફીનો દરવાજો હંમેશા ખુલ્લો છે — જ્યારે આદમ (અ.સ.) જેવા નબી પણ ભૂલ કરી શકે છે, તો સામાન્ય માણસ તો ભૂલ કરી શકે જ. પરંતુ અલ્લાહ તઆલા પોતાના બંદાઓની તૌબા કબૂલ કરવા માટે હંમેશા તૈયાર છે. આ આપણને આશા આપે છે કે ગમે તેટલું મોટું પાપ થઈ ગયું હોય, સાચા દિલથી માફી માંગવાથી અલ્લાહ માફ કરી દે છે.
2. તૌબા એટલે ફક્ત શબ્દો નહીં, પરંતુ દિલની સાચી નમ્રતા — આદમ (અ.સ.) એ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી, પોતાની જાતને જુલમ કરનાર કહ્યું અને અલ્લાહની રહેમત પર ભરોસો રાખ્યો. આ શીખવે છે કે તૌબા કરતી વખતે ઘમંડ ન છોડવો, પરંતુ પૂરી નમ્રતા અને વિનય સાથે અલ્લાહ સમક્ષ ઝૂકી જવું.
3. અલ્લાહ "તવ્વાબ" છે — વારંવાર તૌબા કબૂલ કરનાર — તે ફક્ત એક જ વાર માફ કરનાર નથી, પરંતુ જ્યારે પણ બંદો સાચા દિલથી પાછો ફરે, તે વારંવાર માફ કરે છે. આ આ