سوره بقره — آیه 44

معانی کلمات:

• بِرّ: نیکی، طاعت، و هر کار خیری که انسان را به خدا نزدیک کند؛ در این آیه منظور ایمان به خدا و پیروی از پیامبر اوست.
• تنسون: فراموش میکنید و از خود غافل میشوید.
• تتلون: میخوانید (قرائت میکنید).
• الکتاب: تورات.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، دانشمندان یهود را مورد سرزنش و توبیخ قرار میدهد و میفرماید: چه زشت و ناپسند است که شما مردم را به نیکی و ایمان دعوت میکنید و به آنان میگویید که از پیامبر اسلام پیروی کنند و بر دین او ثابت بمانند، اما خودتان از این کار غافلید و به خودتان توجه نمیکنید و از پذیرش حق سر باز میزنید! شما در حالی چنین میکنید که تورات را میخوانید و از صفات و نشانههای پیامبر اسلام در آن آگاهید و میدانید که ایمان آوردن به او واجب است. آیا عقل خود را به کار نمیگیرید و نمیفهمید که نخست باید خودتان به آنچه میگویید عمل کنید و سپس دیگران را دعوت نمایید؟! این کار شما نشانهی جهل و بیخردی است، زیرا کسی که خود به راه راست نمیرود، هرگز نمیتواند راهنمای دیگران باشد.

فواید و پیامهای آیه:

• اهمیت عمل به علم: از این آیه میآموزیم که عالم و دانشمند باید پیش از آنکه دیگران را به خیر دعوت کند، خود به آن عمل نماید؛ زیرا دعوت بدون عمل، نه تنها اثر ندارد، بلکه مایهی رسوایی و بیاعتمادی مردم به دین میشود.
• نکوهش نفاق علمی: کسانی که دیگران را به نیکی فرامیخوانند ولی خود از آن غافلند، مورد مذمت شدید خداوند قرار میگیرند و این نشان میدهد که ایمان واقعی، با گفتار و کردار انسان همراه است.
• بهرهگیری از عقل: خداوند انسان را به تعقل و اندیشه دعوت میکند تا با عقل سلیم خود، حق را بپذیرد و از تناقض میان گفتار و رفتار بپرهیزد؛ زیرا عقل سالم، انسان را به پیروی از حق و عمل به آن رهنمون میشود.
• اخلاص در دعوت: دعوتگران به سوی خدا باید نخست خود را اصلاح کنند تا دعوتشان از سر اخلاص و صداقت باشد و مردم با دیدن رفتار نیک آنان، جذب اسلام شوند؛ چرا که رفتار نیک، بهترین وسیله برای تبلیغ دین است.