سوره انبیاء — آيت 99

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• لَوْ: جيڪڏهن (شرطيه اکر).
• هَؤُلَاءِ: اهي (اشاري ڪلمو، يعني بت ۽ مورتيون).
• آلِهَةً: معبود ۽ خدا (جمع جو لفظ آهي، واحد ”إله“).
• مَا وَرَدُوهَا: اهي ان ۾ نه داخل ٿين ها (يعني دوزخ ۾).
• وَكُلٌّ: ۽ سڀئي.
• فِيهَا خَالِدُونَ: ان ۾ هميشه رهندڙ.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن مشرڪن جي بت پرستيءَ جي رد ۾ آهي، جيڪي الله کي ڇڏي بتين ۽ مورتين کي پوڄيندا هئا ۽ سمجهندا هئا ته اهي سندن سفارش ڪنديون يا کين عذاب کان بچائينديون. الله تعاليٰ فرمايو ته جيڪڏهن اهي بت ۽ مورتيون واقعي سچا معبود هجن ها ۽ عبادت جي لائق هجن ها، ته اهي پنهنجي پوڄارين سان گڏ دوزخ ۾ ڪڏهن به نه داخل ٿين ها، ڇاڪاڻ ته معبود ۽ عبادت جو لائق ذات هرگز عذاب ۾ نه ايندو آهي. پر حقيقت اها آهي ته اهي بي جان شيون آهن، نه ٻڌي سگهيون ٿيون، نه ڏسي سگهيون ٿيون، ۽ نه ڪنهن جي ڪم اچي سگهيون ٿيون. پوءِ جڏهن اهي پنهنجي پوڄارين سان گڏ دوزخ ۾ داخل ٿيون، ته اهو ئي ثبوت آهي ته اهي معبود نه هئا، بلڪه رڳو خيالي ۽ ڪوڙا معبود هئا. ان کان پوءِ الله تعاليٰ ٻڌايو ته دوزخ ۾ نه رڳو بت پرست مشرڪ هميشه رهندا، بلڪه اهي بت ۽ مورتيون به ان ۾ ساڻن گڏ رهنديون، يعني سڀني لاءِ ان ۾ هميشگيءَ جو فيصلو آهي، ڪو به ان عذاب مان نڪري نه سگهندو.

هن آيت ۾ هڪ وڏو سبق ۽ دليل آهي ته باطل معبودن جي پوڄا ڪرڻ ۾ ڪو به فائدو ناهي. جيڪڏهن اهي معبود هجن ها ته پنهنجي پوڄارين کي بچائن ها ۽ پاڻ به عذاب ۾ نه اچن ها. پر جڏهن اهي پاڻ ئي عذاب ۾ پيا آهن، ته اهو واضح ثبوت آهي ته اهي نه ڪجهه ٻڌي سگهن ٿا، نه ڏسي سگهن ٿا، ۽ نه ڪنهن جي مدد ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح هي آيت مشرڪن جي عقيدي جي ڪمزوريءَ ۽ باطل هجڻ کي بيان ڪري ٿي ۽ انسان کي دعوت ڏئي ٿي ته رڳو هڪ الله جي عبادت ڪري، جيڪو حقيقي معبود آهي، جيڪو ٻڌندڙ ۽ ڏسندڙ آهي ۽ پنهنجي ٻانهن جي مدد ڪرڻ تي قادر آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• توحيد جي اهميت: هي آيت واضح ڪري ٿي ته رڳو الله ئي حقيقي معبود آهي ۽ ان کان سواءِ ٻين کي پوڄڻ باطل آهي.
• باطل معبودن جي بيوسي: بت ۽ مورتيون نه ٻڌي سگهن ٿيون، نه ڏسي سگهن ٿيون ۽ نه پنهنجي پوڄارين جي ڪنهن ڪم اچي سگهن ٿيون.
• دوزخ جي حقيقت: دوزخ ۾ مشرڪن ۽ سندن معبودن ٻنهي لاءِ هميشگيءَ جو عذاب آهي، جنهن مان ڪو به نڪري نه سگهندو.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد دليلن سان مشرڪن جي عقيدي جي رد ڪري ٿو ۽ انسان کي سچي رستي ڏانهن هدايت ڪري ٿو.
• اسلام جي دعوت: هي آيت انسان کي دعوت ڏئي ٿي ته رڳو هڪ الله جي عبادت ڪري، جيڪو ٻڌندڙ، ڏسندڙ ۽ مدد ڪرڻ وارو آهي، ۽ ان جي رحمت ۽ مغفرت کي طلب ڪري.
• آخرت تي ايمان: هي آيت آخرت ۽ دوزخ جي حقيقت تي ايمان کي مضبوط ڪري ٿي ۽ انسان کي دنيا جي زندگيءَ ۾ نيڪ عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿي.