مؤمنون سۈرىسى — ئايەت 78

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• أَنشَأَ: يارىتىپ بەردى، پەيدا قىلدى.
• السَّمْعَ: ئاڭلاش قابىلىيىتى، قۇلاق.
• الْأَبْصَارَ: كۆرۈش قابىلىيىتى، كۆزلەر.
• الْأَفْئِدَةَ: دىللەر، قەلبلەر؛ بۇ يەردە ئىدراك ۋە چۈشىنىش مەركىزى كۆزدە تۇتۇلغان.
• قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ: ناھايىتى ئاز شۈكۈر قىلىسىلەر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ ئۇلۇغ قۇدرىتىنى ۋە ئىنسانغا بەرگەن بۈيۈك نېمەتلىرىنى بايان قىلىدۇ. ئۇ زات سىلەرگە ئاڭلاش قابىلىيىتىنى، كۆرۈش قابىلىيىتىنى ۋە دىللەرنى يارىتىپ بەردى. ئاڭلاش ئارقىلىق ئاۋازلارنى، سۆزلەرنى ۋە ھەر خىل ئۇچۇرلارنى قوبۇل قىلىسىلەر؛ كۆزلىرىڭلار ئارقىلىق ئەتراپتىكى ئالەمنىڭ ھەر خىل مەنزىرىلىرىنى، يارىتىلىشنىڭ ئاجايىباتلىرىنى كۆرۈپ، ئىبرەت ئالىسىلەر؛ دىللىرىڭلار ئارقىلىق ئاڭلاپ كۆرگەنلىرىڭلارنى چۈشىنىپ، پىكىر يۈرگۈزۈپ، ھەقىقەتنى تونۇيسىلەر. بۇ ئۈچ نەرسە ئىنساننىڭ ئەڭ مۇھىم ئىدراك ئەزالىرى بولۇپ، ئۇلار بولمىسا ئىنسان ھاياتى قاراڭغۇلۇقتا قالاتتى.

ئاندىن ئاللاھ تائالا بۇ نېمەتلەرگە قارىتا ئىنسانلارنىڭ شۈكۈر قىلىشىنىڭ ئازلىقىنى ئەسكەرتىدۇ. يەنى بۇنداق ئۇلۇغ نېمەتلەرگە قارىماي، ئىنسانلارنىڭ كۆپچىلىكى ئاللاھقا شۈكۈر قىلمايدۇ، ياكى شۈكۈرى ناھايىتى ئاز بولىدۇ. بەزىلەر ھەتتا بۇ نېمەتلەرنى ئاللاھنىڭ بەرگەنلىكىنى ئېتىراپ قىلمايدۇ ھەمدە قىيامەت ۋە قايتا تىرىلىشنى ئىنكار قىلىدۇ. ھالبۇكى، بۇ ئەزالارنىڭ ئۆزىلا ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ ۋە ئۇنىڭ قايتا تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئىكەنلىكىنىڭ روشەن دەلىلىدۇر.

ئى ئىنسان! بىر ئويلىنىپ باققىن: سەن ئاڭلىيالايدىغان، كۆرەلەيدىغان ۋە چۈشىنەلەيدىغان بولۇشۇڭ ئۆزلۈكىڭدىن بولغانمۇ؟ ياق، بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ساڭا مەرھەمەتلىك ئاللاھ ئاتا قىلغان. ئەگەر ئاللاھ خالىسا، بۇ ئەزالارنىڭ ھەممىسىنى يوق قىلىۋېتەلەيدۇ. شۇڭا، بۇ نېمەتلەرنىڭ قەدرىنى بىلىپ، ئاللاھقا كۆپ شۈكۈر قىلىشىمىز، ئۇنىڭ بىرلىكىنى تونۇشىمىز ۋە ئۇنىڭ بىزنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئىكەنلىكىگە ئىمان كەلتۈرۈشىمىز كېرەك. شۈكۈر قىلىش پەقەت تىل بىلەن "ئەلھەمدۇلىللاھ" دېيىشلا ئەمەس، بەلكى بۇ نېمەتلەرنى ئاللاھ رازى بولىدىغان يوللاردا ئىشلىتىش، ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش ۋە ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇشتۇر. ئاللاھ بىزگە بەرگەن ھەر بىر نېمەت ئۈچۈن ئۇنىڭغا مەدھىيە ئېيتىپ، شۈكۈر قىلساق، ئاللاھ بىزگە تېخىمۇ كۆپ نېمەتلەرنى بېرىدۇ ۋە بىزنى جەننەتلىك قىلىدۇ.