Nur surəsi — Ayə 16

1) Bəzi sözlərin izahı:

• لَوْلَا (ləvla): “həllə” mənasındadır — yəni “kaş ki”, “nə olaydı ki”, təəssüf və tənbeh bildirir.
• سَمِعْتُمُوهُ (səmi'tumuhu): “onu eşitdiyiniz zaman” — burada “o” dedikdə ifk (uydurma yalan) nəzərdə tutulur.
• مَا يَكُونُ (ma yəkunu): “layiq deyil”, “caiz deyil”, “heç bizə yaraşmaz” mənasındadır.
• سُبْحَانَكَ (sübhanəkə): “Sən pak və müqəddəssən, ey Rəbbim!” — burada təəccüb və Allahı tənzih etmə mənası daşıyır.
• بُهْتَانٌ (bühtan): “böhtan”, “ağır iftira”, “yalan” deməkdir — eşidənin heyrətinə səbəb olan böyük uydurma.
• عَظِيمٌ (əzim): “böyük”, “çox ağır” mənasındadır.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Uca Allah möminləri növbəti dəfə ədəbə və hikmətə dəvət edir. O buyurur: kaş ki siz o ağır iftiranı eşidən kimi dərhal etiraz edəydiniz və deyəydiniz: “Bizə belə bir sözü danışmaq heç yaraşmaz! Ey Rəbbimiz, Sən pak və müqəddəssən! Bu, çox böyük bir böhtandır!”

Yəni bu ayə möminlərə öyrədir ki, yalan və iftira xəbəri yayılan zaman susmaq, ona qulaq asmaq və ya onu təkrar etmək doğru deyil. Əksinə, mömin dərhal öz təmiz vicdanı ilə ayağa qalxmalı, belə bir şeyin Allaha və Onun Rəsulunun ailəsinə yaraşmadığını bəyan etməli, Allahı tənzih edib “Sübhanəllah!” deməli və bunun açıq-aşkar böyük bir böhtan olduğunu söyləməlidir.

Bu ayə həm də göstərir ki, söz danışmaq sadəcə dil işi deyil — hər kəlmə bir məsuliyyətdir. Möminin dili təmiz olmalı, qəlbi isə iftira və yalandan uzaq durmalıdır. Çünki bir yalan söz bütöv bir ailəni, bütöv bir cəmiyyəti yaralaya bilər. İslam isə bizi şərəfli, təmiz və ədəbli bir həyata çağırır — elə bir həyata ki, orada söz danışmazdan əvvəl düşünülür, eşitdiyimiz hər xəbəri dərhal qəbul etmirik, əksinə onun doğruluğunu yoxlayırıq.

Ey mömin qardaş və bacı! Bu ayə bizə böyük bir dərs verir: dilini qoru, iftira yayma, yalan xəbərlərə alət olma. Çünki sükut edərək yalanı təsdiqləmək də bir növ iştirak etməkdir. Əgər sən Allahı sevirsənsə, Onun Rəsulunu (sallallahu aleyhi və səlləm) sevirsənsə, onun ailəsinə hörmət edirsənsə — o zaman hər yalan sözə qarşı təmiz vicdanla ayağa qalx və “Sübhanəllah, bu böyük bir böhtandır!” de. Bu, həm qəlbin təmizliyi, həm də imanın gücüdür.

3) Dəvət və nəsihət:

Qurani-Kərim bizə yalnız oxumaq üçün deyil, yaşamaq üçün nazil olmuşdur. Bu ayə bizə öyrədir ki, həqiqi mömin yalnız öz dilini deyil, qulağını da qorumalıdır. Eşitdiyi hər sözü təkrar etməməli, iftira və böhtana qarşı susmamalıdır. Gəl, bu ayəni qəlbimizə yazıb, həyatımıza tətbiq edək. Dilimizi təmiz saxlayaq, qardaşlarımızın şərəfini qoruyaq və hər zaman haqqın tərəfində dayanaq. Çünki Allah yanında ən sevimli söz — doğru və təmiz sözdür.