سوره نور — آیه 16

معانی کلمات:

• لَوْلا: چرا، کاش که (برای توبیخ و سرزنش)
• إِذْ سَمِعْتُمُوهُ: هنگامی که آن را شنیدید (اشاره به خبر تهمت و افک)
• مَا یَکُونُ لَنَا: سزاوار و شایسته ما نیست
• سُبْحَانَکَ: تو را منزّه میداریم (در اینجا به معنای تعجب و تنزیه خداوند از هر ناروایی)
• بُهْتَانٌ: دروغی که شنونده را مبهوت و حیران میکند، تهمت ناروا

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه نکوهش کسانی که خبر تهمت به ام المؤمنین عایشه (رضی الله عنها) را منتشر کردند، آنان را مورد عتاب و سرزنش قرار میدهد و میفرماید: چرا هنگامی که این دروغ بزرگ و این سخن ناروا را شنیدید، نگفتید: «ما را هرگز سزاوار نیست که به چنین سخنی زبان بگشاییم و آن را تکرار کنیم»؟ شما باید در همان لحظه نخست، خداوند را از چنین نسبتی که به همسر پیامبرش داده میشد، منزّه میدانستید و با تعجب و انکار میگفتید: «خدایا تو پاک و منزّهی، این سخن، بهتان و دروغی عظیم است» که انسان را مبهوت و حیران میکند. این جمله، نشاندهنده آن است که مؤمنان واقعی، به محض شنیدن هر خبر ناروا و تهمتی، باید آن را تکذیب کرده و با قاطعیت از آن اعلام بیزاری کنند، نه اینکه آن را میان خود بازگو کنند و زمینه انتشار آن را فراهم آورند.

فواید و پیامهای آیه:

1. مؤمن باید زبان خود را کنترل کند و هر سخنی را که میشنود، بازگو نکند؛ بلکه باید آن را با معیار شرع و عقل بسنجد.
2. دفاع از آبروی مؤمنان، بهویژه بزرگان دین، از واجبات است و سکوت در برابر تهمتها، جایز نیست.
3. تنزیه خداوند و پاک دانستن او از هر ناروایی، نشانه ایمان و تقواست و مؤمن هرگز به خود اجازه نمیدهد سخنی را که به ساحت مقدس خداوند و بندگان صالحش نسبت داده میشود، تکرار کند.
4. این آیه به ما میآموزد که در برابر شایعات و اخبار نادرست، موضعگیری قاطع و سریع داشته باشیم و با گفتن «این بهتان عظیم است»، از انتشار آن جلوگیری کنیم.
5. پاکدامنی و عفت، از ارزشهای والای اسلامی است و هر کس به آن تهمت زند، مرتکب گناهی بزرگ شده و مستحق سرزنش و عذاب الهی است.