Furqon surasi — Oyat 17

Kalimalarning ma'nolari:

• Yahshuruhum: ularni (bandalarni va ularning xudolarini) jam qiladi, to'playdi.
• Adlaltum: yo'ldan ozdirdingizmi, adashtirdingizmi?
• Dallus-sabil: to'g'ri yo'lni adashdilar, xato qildilar.

Tafsir:

Qiyomat kunida Alloh taolo mushriklarni ham, ular Allohdan o'zga ibodat qilgan narsalarni ham — xoh ular farishtalar, Iso (a.s.), jinlar yoki butlar bo'lsin — bir joyga jam qiladi. So'ngra Alloh taolo o'sha ma'budlarga qaratib, ularning oldida o'z bandalarini tanbeh qilish va ularga qarshi hujjatni to'liq qilish uchun shunday deydi: "Sizlarmi mening bu bandalarimni yo'ldan ozdirdingiz va ularni o'zingizga ibodat qilishga buyurdingizmi? Yoki ular o'zlaricha, hech qanday buyruqsiz, o'zlari xato yo'lni tanlab, sizlarga ibodat qilib, to'g'ri yo'ldan adashdilarmi?"

Bu so'z bilan Alloh taolo ma'budlardan emas, balki aslida bandalarning o'zlarini aybdor ekanini ko'rsatmoqchi bo'ladi. Chunki ma'budlar — farishtalar, payg'ambarlar yoki butlar — hech qachon odamlarni o'zlariga ibodat qilishga chaqirmaganlar. Ular faqat Allohga ibodat qilishga buyurganlar. Shuning uchun bu savol orqali mushriklarning o'zlarining gunohlari va adashganliklari oshkor bo'ladi.

Foydalar:

Ushbu oyatdan quyidagi saboqlarni olamiz:

1. Qiyomat kuni har bir inson o'zi qilgan ishlari uchun javob beradi va hech kim boshqasining gunohini o'z zimmasiga olmaydi. Ma'budlar ham o'zlariga ibodat qilganlardan pok ekanliklarini aytadilar.
2. Alloh taolo o'z bandalariga nihoyatda rahmli va adolatli zotdir. U hech kimni nohaq jazolamaydi, balki hujjatni to'liq qilib, keyin hisobga oladi.
3. Inson o'z aqli va irodasini to'g'ri yo'lda ishlatishi, hech qanday vositasiz faqat Allohga ibodat qilishi lozim. O'zidan boshqa narsalarga yoki mavjudotlarga sig'inish — eng katta adashishdir.
4. Bu oyat mushriklarning dalillarini butunlay yo'q qiladi va ularning qilgan ishlari o'zlarining xatosi ekanini isbotlaydi. Bu esa bizga tavhid (yakkaxudolik) e'tiqodining naqadar muhimligini va shirkdan qochish zarurligini o'rgatadi.