سوره فرقان — آیه 5

### معانی واژگان

• أَسَاطِيرُ: جمع «أُسطورة»؛ به معنای افسانهها و داستانهای کهن و بیپایه.
• اِكْتَتَبَهَا: از ریشه «کتب» با باب افتعال؛ به معنای خواست که آن را برایش بنویسند یا استنساخ و رونویسی کرد.
• تُمْلَىٰ عَلَيْهِ: از ریشه «إملاء»؛ به معنای بر او خوانده و املا میشود.
• بُكْرَةً: صبحگاهان، آغاز روز.
• أَصِيلًا: شامگاهان، پایان روز.

### تفسیر آیه

مشرکانِ منکرِ قرآن، برای ردّ و تکذیب این کتاب آسمانی، بهانههای واهی میآوردند و میگفتند: «این قرآن چیزی جز افسانههای پیشینیان نیست؛ داستانهایی که در کتابهای کهن نوشته شده و محمد (صلیاللهعلیهوسلم) آنها را رونویسی کرده است؛ بهگونهای که صبح و شام بر او املا میشود و او حفظ میکند و به خورد مردم میدهد.»

آنها با این سخن، میخواستند وحی الهی را به یک اثر بشری و برگرفته از کتب گذشتگان تنزّل دهند و پیامبر را فردی کاتب یا فراگیرنده از دیگران معرفی کنند؛ در حالی که پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) اُمّی بود و هرگز خواندن و نوشتن نیاموخته بود و با کتب پیشینیان نیز آشنایی نداشت. این ادعا نهتنها با واقعیت زندگی پیامبر سازگار نبود، بلکه نشانهای بر ناتوانی آنان در فهم منشأ غیبی و اعجازآمیز قرآن بود؛ چراکه محتوای قرآن، فراتر از افسانههای کهن و ساختههای بشری است و حقایقی را بیان میکند که تنها از سوی خداوند دانا و حکیم نازل شده است.

### فواید و پیامهای آیه

1. پایداری در برابر تهمتها: پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) در برابر اینگونه اتهامات واهی، صبر و استقامت ورزید و هرگز از رسالت خود دست نکشید. این درس بزرگی است برای مؤمنان که در مسیر حق، از تهمتها و سخنان ناروای مخالفان نهراسند.
2. اعجاز قرآن و اُمّی بودن پیامبر: این آیه نشان میدهد که قرآن نمیتواند ساخته بشر باشد؛ زیرا آورنده آن فردی درسخوانده و آشنا با کتب پیشینیان نبود. این خود دلیلی روشن بر الهی بودن قرآن است.
3. بیپایه بودن بهانههای مخالفان: مشرکان برای فرار از حق، بهانههای سست و بیاساس میآوردند. مؤمن باید هوشیار باشد و فریب اینگونه سخنان را نخورد و با استدلال و منطق، پاسخ آنان را بدهد.
4. اهمیت قرآن در همه اوقات: قرآن کتابی است که در هر زمان و مکانی، صبح و شام، باید تلاوت و تدبّر شود و زندگی انسان را در همه لحظات روشن سازد؛ نه اینکه افسانهای برای سرگرمی باشد، بلکه برنامه هدایت و سعادت است.