سوره شعراء — آيت 111

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• أَنُؤْمِنُ لَكَ: ڇا اسان توکي مڃيون ۽ تنهنجي دعويٰ تي يقين ڪريون؟
• اتَّبَعَكَ: تنهنجي پيروي ڪئي، تنهنجي پٺيان لڳا.
• الْأَرْذَلُونَ: ارذل جو جمع آهي، معنيٰ گهٽ درجي وارا، هيٺين طبقن جا ماڻهو، غريب ۽ معمولي پيشا وارا ماڻهو.

2) آيت جي تفسير:

حضرت نوح عليه السلام جي قوم جي سردارن ۽ وڏن ماڻهن چيو ته: اي نوح! اسان تنهنجي دعويٰ کي ڪيئن مڃيون ۽ تنهنجي پيروي ڪيئن ڪريون، جڏهن ته تنهنجي پيروي صرف هيٺين طبقن جا ماڻهو، غريب ۽ معمولي پيشا وارا ماڻهو ڪئي آهي؟ انهن جي نظر ۾ شريف ۽ وڏا ماڻهو تنهنجي پيروي نه ڪئي، ان ڪري اهي سمجهي رهيا هئا ته تنهنجو دين ڪو وڏو دين ناهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ صرف هيٺين طبقن جا ماڻهو داخل ٿيا آهن.

حقيقت ۾ اهي ماڻهو دنياوي حيثيت ۽ مال ۽ دولت کي حق جي معيار سمجهي رهيا هئا، ۽ اهو سمجهڻ غلط هو. دين ۾ داخل ٿيڻ ۽ ايمان آڻڻ جو تعلق دل جي صفائي، سچائي ۽ الله جي هدايت سان آهي، نه دنياوي حيثيت ۽ مال سان. غريب ۽ معمولي ماڻهو به الله جي نظر ۾ عزت وارا ٿي سگهن ٿا، جيڪڏهن انهن جو ايمان ۽ عمل سچو هجي. اهڙي طرح قوم جي سردارن جو اهو اعتراض ته ايمان رڳو غريبن ۽ هيٺين طبقن جي ماڻهن آندو آهي، اها هڪ بي بنياد ۽ غلط ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ ته ايمان جي قبوليت جو دارومدار ماڻهو جي دنياوي حيثيت تي ناهي، بلڪه سندس نيت ۽ عمل جي سچائي تي آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• دين ۾ ڪنهن جي دنياوي حيثيت جو معيار ناهي: الله جي نظر ۾ ماڻهو جي وڏائي مال، دولت يا سماجي حيثيت سان ناهي، بلڪه ايمان ۽ تقويٰ سان آهي. غريب ۽ امير، وڏو ۽ ننڍو، سڀ الله جي درگاهه ۾ برابر آهن.
• اسلام هڪ آفاقي ۽ عالمگير دين آهي: اهو دين هر طبقن جي ماڻهن لاءِ آهي، ڪنهن خاص قوم، قبيلو يا طبقي لاءِ ناهي. ان ۾ داخل ٿيڻ لاءِ صرف سچي دل سان ايمان آڻڻ ضروري آهي.
• دنياوي حيثيت تي فخر ڪرڻ غلطي آهي: ڪنهن کي پنهنجي مال، دولت يا سماجي حيثيت تي فخر ڪرڻ ۽ ٻين کي حقير سمجهڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته الله وٽ عزت جو معيار رڳو تقويٰ آهي.
• سچي ايمان جي پيروي ڪرڻ ۾ ڪو به عار ناهي: جيڪڏهن ڪو غريب يا معمولي ماڻهو سچي دل سان ايمان آڻي ٿو، ته ان جي ايمان ۾ ڪا به کوٽ ناهي. اسان کي به اهڙن ماڻهن کي حقير سمجهڻ بدران انهن جي سچائي ۽ ايمان کي قدر جي نظر سان ڏسڻ گهرجي.
• قرآن مجيد ۾ اهڙا واقعا اسان لاءِ سبق آهن: اهي قصا ٻڌائي ٿا ته اڳين قومن ڪيئن پنهنجي غلط سوچ ۽ وڏائي سبب پنهنجي نبي کي رد ڪيو ۽ آخرڪار نقصان ۾ رهيا. اسان کي گهرجي ته انهن غلطين کان بچون ۽ سچي دل سان الله جي دين کي قبول ڪيون.