سوره شعراء — آيت 16

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• فَأْتِيَا: پوءِ ٻئي وڃو. هيءَ لفظ ”موسىٰ“ ۽ ”هارون“ عليهما السلام ڏانهن اشارو آهي.
• فِرْعَوْن: مصر جو بادشاهه، جيڪو پنهنجي سرڪشي ۽ دعويٰ الٰهيت جي ڪري مشهور ٿيو.
• رَسُولُ: موڪليل، پيغامرسان. هتي واحد جو صيغو استعمال ٿيو آهي، جنهن جي حڪمت اڳتي بيان ٿيندي.
• رَبِّ الْعَالَمِينَ: سڀني جهانن جو پالڻهار ۽ مالڪ.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي موسىٰ عليه السلام کي تسلي ۽ طمانيت ڏني ته کين قتل نه ڪيو ويندو، ۽ سندن عرض قبول ڪيو ويو ته سندن ڀاءُ هارون عليه السلام کين مددگار ۽ ساٿي طور ملندو. پوءِ حڪم ڏنو ته ٻئي ڄڻا فرعون وٽ وڃن، انهن معجزن ۽ نشانين سان گڏ جيڪي سندن نبوت جي سچائي تي دليل آهن. الله تعاليٰ فرمايو ته آءٌ توهان سان گڏ آهيان، پنهنجي علم، حفاظت ۽ مدد سان، ۽ توهان جي ڳالهه ٻڌندڙ آهيان.

پوءِ فرمايائين: اي موسىٰ ۽ هارون! ٻئي فرعون وٽ وڃو ۽ کيس چئو ته اسان ٻئي سڀني جهانن جي پالڻهار جو موڪليل پيغامرسان آهيون، يعني اسان کي رب العالمين تو ۽ تنهنجي قوم ڏانهن موڪليو آهي، ته تون بني اسرائيلن کي اسان سان گڏ وڃڻ ڏي ۽ سندن تي ظلم ۽ غلامي ختم ڪر.

هتي ”رسول“ جو لفظ واحد ۾ فرمايو ويو، ٻن پيغامرسانن جي بدران، جڏهن ته موسىٰ ۽ هارون ٻئي موڪليل هئا. ان جي حڪمت اها آهي ته اصل دعوت ۽ رسالت موسىٰ عليه السلام جي هئي، ۽ هارون عليه السلام سندس مددگار ۽ ساٿي هو، تنهنڪري ٻنهي کي هڪ ئي رسالت ۾ شامل ڪري واحد جو صيغو استعمال ڪيو ويو، ڄڻ ته ٻئي هڪ ئي پيغامرسان آهن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي مدد ۽ حفاظت جو يقين: جڏهن الله تعاليٰ پنهنجي نبي کي فرمايو ته ”آءٌ توهان سان گڏ آهيان“، ته ان مان معلوم ٿئي ٿو ته الله پنهنجن نيڪ ٻانهن کي ڪڏهن به اڪيلو نٿو ڇڏي، ۽ سندن دشمنن کان حفاظت ۽ مدد جو ذمو پاڻ کڻي ٿو.
• دعوت ۾ حڪمت ۽ نرمي: موسىٰ ۽ هارون عليهما السلام کي فرعون جهڙي سرڪش بادشاهه وٽ موڪليو ويو، پر الله تعاليٰ کين حڪم ڏنو ته نرم ۽ مهربان لفظن سان ڳالهائين، ته جيئن هو نصيحت قبول ڪري. ان مان سکيا ملي ٿي ته اسلام جي دعوت ۾ حڪمت، صبر ۽ نرمي ضروري آهي.
• رب العالمين جي ربوبيت جو اعلان: فرعون جهڙي سرڪش بادشاهه جي سامهون ”رب العالمين“ جو ذڪر ڪرڻ ۾ اها تعليم آهي ته سڀني طاقتن ۽ بادشاهتن کان مٿانهين طاقت صرف الله جي آهي، ۽ سڀ مخلوق سندس ربوبيت هيٺ آهي.
• ساٿي ۽ مددگار جي اهميت: الله تعاليٰ موسىٰ عليه السلام جي درخواست تي هارون عليه السلام کي ساٿي ۽ مددگار مقرر ڪيو. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته ديني ڪم ۾ ڀائيوار ۽ ساٿي هجڻ ڪاميابي ۽ استقامت جو وڏو ذريعو آهي.
• ظلم جي خلاف آواز اٿارڻ: بني اسرائيلن کي فرعون جي ظلم ۽ غلامي کان آزاد ڪرائڻ لاءِ موڪلڻ ۾ اها هدايت آهي ته ظلم ۽ جبر جي خلاف آواز اٿارڻ ۽ مظلومن جي مدد ڪرڻ اسلام جو بنيادي درس آهي.
• قرآن جي بلاغت ۽ حڪمت: واحد ۽ جمع جي صيغن جي مناسبت سان قرآن مجيد جي لفظن ۾ بي مثال حڪمت ۽ بلاغت آهي، جيڪا هر دور ۾ انسانن کي سوچڻ ۽ غور ڪرڻ جي دعوت ڏئي ٿي.