سوره شعرا — آیه 19

معانی کلمات:

• فَعْلَتَکَ: آن کارِ (ناروا) که انجام دادی؛ اشاره به کشتنِ مردِ قِبطی (از قوم فرعون) دارد.
• الْکَافِرِینَ: جمعِ «کافر»؛ در اینجا به معنای «ناسپاسان» و «منکرانِ نعمت» است، نه کفرِ اعتقادی.

تفسیر آیه:

فرعون در این سخن، با لحنی سرزنشآمیز و از سرِ منت، به موسی علیهالسلام یادآوری میکند که او را در کودکی در خانهی خود بزرگ کرده و سالها در نعمت و رفاه او پرورش یافته است. سپس به آن حادثهی تلخ اشاره میکند که موسی پیش از بعثت، در دفاع از یکی از بنیاسرائیل، مردی قِبطی را زد و او کشته شد. فرعون این کار را «فَعْلَة» (کاری زشت و بزرگ) مینامد و او را متهم میکند که در برابر این همه احسان و تربیت، ناسپاس و منکرِ نعمتِ فرعون شده است. او با این سخن، میخواهد موسی را در موضع ضعف و شرمساری قرار دهد و او را به خاطر این پیشینه، سرزنش کند. اما موسی بعداً در پاسخ، ضمن پذیرش خطای خود، آن را ناشی از جهل و شتابزدگی دانست و بر نعمتِ واقعی خداوند و هدایت او تأکید کرد.

فواید و پیامهای آیه:

1. ناسپاسی در برابر نعمت، گناهی بزرگ است: انسان باید قدردان احسان دیگران باشد، هرچند آن احسان از سوی فردی ستمکار باشد؛ اما ناسپاسی، نشانهی ضعفِ اخلاقی است.
2. منّتگذاری، محبت را از بین میبرد: فرعون با یادآوریِ احسان خود و سرزنش موسی، نشان داد که منتگذاری و تحقیر، نه تنها محبتی ایجاد نمیکند، بلکه باعث دشمنی و جدایی میشود.
3. خطای گذشته، مانع هدایت نیست: موسی علیهالسلام با وجود آن خطای ناخواسته، بعداً به مقام نبوت رسید؛ پس هیچکس نباید از رحمت خدا ناامید شود و خطای گذشته نباید مانع حرکت به سوی حق باشد.
4. سخنِ حق را باید با استدلال پاسخ داد: موسی در برابر این اتهام، نه تنها سکوت نکرد، بلکه با آرامش و استدلال، پاسخِ منطقی داد و بر قدرت و هدایت الهی تکیه کرد. این درسِ مهمی است که در برابر تهمتها، با حکمت و منطق پاسخ دهیم.