سوره شعرا — آیه 225

معانی کلمات:

• أَلَمْ تَرَ: آیا نمیبینی و نمیدانی؟
• وَادٍ: در اینجا به معنای میدان و عرصه (از میدانهای شعر و سخن) است.
• يَهِيمُونَ: سرگردان و حیران رفتوآمد میکنند؛ مثل کسی که بدون هدف و مقصد در بیابان سرگردان است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه خطاب به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) میفرماید: آیا نمیبینی که این شاعرانِ گمراه و باطلاندیش، در هر وادی و میدانی از میدانهای شعر و سخن، سرگردان و حیران در حرکتاند؟ آنان هیچ هدف ثابت و مسیر مشخصی ندارند؛ گاهی در مدح و ستایش افرادی نالایق و باطل اغراق میکنند، گاهی در ذم و نکوهش افراد شایسته و حقطلب تندروی مینمایند، زمانی سخن راست میگویند و زمانی دروغ میبافند، بعضی اوقات به غزلسرایی و بیان عشقهای مجازی میپردازند و برخی اوقات به سخریه و استهزای دیگران مشغول میشوند. آنان مانند شخصی که در بیابان سرگردان است و هر جا که میرود راهی به مقصد نمیبرد، در فنون مختلف سخن و انواع باطل و کذب غوطهور میشوند و هیچ ثبات و استواری بر حق ندارند. این شاعرانِ گمراه، آبروی مردم را میریزند، به نوامیس و زنان پاکدامن تهمت میزنند، در انساب طعن وارد میکنند و هر آنچه را که بر زبان میآورند، خود به آن عمل نمیکنند؛ یعنی گفتارشان با کردارشان هماهنگ نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. نشانهشناسی گمراهان: یکی از نشانههای بارز اهل باطل، بیهدفی و سرگردانی در گفتار و رفتار است؛ آنان بر هیچ اصل ثابت و راستینی استوار نیستند و هر روز به سمتی میروند.
2. اهمیت صداقت و راستی: انسان مؤمن باید در گفتار و کردارش ثابتقدم و صادق باشد و از پراکندگی و بیثباتی در سخن و عمل پرهیز کند.
3. هشدار درباره آفت زبان: زبان امانتی بزرگ است؛ کسانی که از آن در راه مدح باطل، ذم حق، تهمت و سخریه استفاده میکنند، در حقیقت در وادیهای گمراهی سرگرداناند و از رحمت الهی دور میشوند.
4. لزوم همراهی گفتار و عمل: از ویژگیهای مؤمنان راستین این است که آنچه میگویند، خود بدان عمل میکنند و میان ادعا و عملشان هماهنگی کامل وجود دارد؛ این همان چیزی است که انسان را در مسیر هدایت ثابتقدم میسازد.