سوره شعراء — آيت 70

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• إِذْ: جڏهن، ياد ڪر اهو وقت.
• لِأَبِيهِ: پنهنجي پيءُ کي. هتي مراد حضرت ابراهيم عليه السلام جو پيءُ آزر آهي.
• وَقَوْمِهِ: ۽ سندس قوم کي.
• مَا تَعْبُدُونَ: توهان ڇا جي پوڄا ڪريو ٿا؟ يعني توهان ڪهڙين شين کي پنهنجو معبود بڻايو آهي؟

2) تفسير:

هي آيت ان وقت جي ڳالهه ٻڌائي ٿي جڏهن حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي پيءُ ۽ پنهنجي قوم جي ماڻهن کي مخاطب ٿي فرمايو ته توهان ڪهڙين شين جي پوڄا ۽ عبادت ڪريو ٿا؟ حضرت ابراهيم عليه السلام هي سوال ان ڪري ڪيو ته جيئن کين سندن غلط عقيدي ۽ باطل عبادت جي حقيقت سمجهي ۾ اچي، ۽ اهي سوچين ته اهي جن بتان ۽ مورتين کي پوڄيندا آهن، سي نه ٻڌي سگهن ٿا، نه ڏسي سگهن ٿا، نه ڪنهن قسم جو نفعو يا نقصان پهچائي سگهن ٿا. حضرت ابراهيم عليه السلام کين اهو سوال ڪري حقيقت ڏانهن ڌيان ڏياريو ته عبادت صرف انهيءَ ذات جي لائق آهي، جيڪا سڀ ڪجهه ٻڌندي ۽ ڏسندي آهي ۽ هر شيءِ تي قدرت رکندي آهي، يعني الله تعاليٰ. هي سوال نرمي ۽ حڪمت سان ڪيل دعوت جو هڪ حصو هو، ته جيئن قوم جا ماڻهو سوچ ويچار ڪن ۽ حق کي قبول ڪن.

3) استنباط ۽ فائدا:

• دعوت جو انداز: حضرت ابراهيم عليه السلام جهڙو عظيم نبي به پنهنجي پيءُ ۽ قوم کي نرميءَ ۽ حڪمت سان سوال ڪري حق ڏانهن سڏيو، ان مان سکيا ملي ٿي ته اسان به دعوت ۽ نصيحت ۾ نرمي ۽ حڪمت اختيار ڪيون.
• سوچڻ جي ترغيب: قرآن مجيد بار بار انسان کي سوچڻ ۽ غور ڪرڻ جي تلقين ڪري ٿو، ته جيئن هو پنهنجي عقيدن ۽ عملن جي درستگيءَ تي غور ڪري.
• توحيد جي دعوت: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته سڀني نبيئن جي دعوت جو بنيادي نقطو توحيد هو، يعني صرف هڪ الله جي عبادت.
• اسلام جي آساني: اسلام انسان کي اهڙيءَ عقلي ۽ دلي سڪون ڏانهن سڏي ٿو، جتي هو صرف هڪ الله تي ڀروسو ڪري ۽ ان کان سواءِ ٻين سڀني معبودن کان پاڪ ٿئي.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل واقعا رڳو قصا نه آهن، پر انهن ۾ انسان لاءِ هدايت ۽ نصيحت جا بيشمار موتي لڪل آهن، جيڪي اسان کي صحيح رستو ڏيکارين ٿا.