سوره نمل — آیه 15

معانی کلمات:

• آتَيْنَا: عطا کردیم، بخشیدیم.
• عِلْمًا: دانش و معرفت (در اینجا شامل علم قضاوت، فهم زبان پرندگان و حیوانات، و تسخیر موجودات).
• فَضَّلَنَا: برتری داد ما را، برگزید ما را.
• کَثِیرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ: بسیاری از بندگان مؤمنش.

تفسیر آیه:

به یقین، ما به داود و سلیمان (علیهماالسلام) دانشی بزرگ و ویژه عطا کردیم؛ دانشی که شامل علم قضاوت عادلانه، درک زبان پرندگان و حیوانات، و آگاهی از اسرار آفرینش بود. آن دو پیامبر بزرگوار، در برابر این نعمت عظیم، نه تنها دچار غرور و تکبر نشدند، بلکه با زبانی سرشار از شکر و فروتنی گفتند: «ستایش و سپاس مخصوص خدایی است که ما را بر بسیاری از بندگان مؤمن خود برتری بخشید.» این برتری، نه به خاطر مقام دنیوی یا قدرت ظاهری، بلکه به سبب علم و نبوّت و هدایتی بود که خداوند به آنان ارزانی داشته بود. آنان با این سخن، در حقیقت اعتراف کردند که هر فضیلتی از آنِ خداست و بندهی مؤمن باید در برابر الطاف الهی، شکرگزار و خاشع باشد.

فواید و پیامهای آیه:

• شرف و عظمت علم: این آیه نشان میدهد که علم، بالاترین موهبت الهی است و خداوند آن را به بندگان برگزیدهاش عطا میکند. برتری داود و سلیمان بر دیگران، به خاطر دانش و بصیرت آنان بود، نه ثروت یا قدرت.
• شکرگزاری در برابر نعمت: پیامبران بزرگوار، در اوج قدرت و علم، شکرگزار خداوند بودند و این درس بزرگی است که هرچه بیشتر خدا به ما نعمت دهد، باید فروتنتر و شاکرتر باشیم.
• تواضع در برابر خدا: آنان با عبارت «فَضَّلَنَا عَلَىٰ کَثِیرٍ مِنْ عِبَادِهِ» نشان دادند که حتی با داشتن علم و مقام والا، باز هم خود را در برابر عظمت خداوند کوچک میبینند و برتری خود را تنها از فضل او میدانند.
• ترغیب به علمآموزی: این آیه مؤمنان را تشویق میکند که در پی دانش بروند و بدانند که علم، وسیلهای برای تقرب به خداوند و خدمت به خلق است، نه ابزاری برای تفاخر و برتریجویی.
• الگوی شکر نعمت: داود و سلیمان با این سخن، الگویی زیبا برای همهی مؤمنان ارائه کردند که در برابر هر نعمتی، حتی نعمت علم و ایمان، زبان به حمد و سپاس پروردگار بگشایند و بدانند که همهی خوبیها از جانب اوست.